Publisert på

Indiesamarbeid!

I tidlegare innlegg har eg skrive om fire indie-forfattarar som har gått saman om å lage formidlingsopplegg for bøkene våre. Samarbeidet er inspirerande, det er fint å vere fleire som har gode idéar og kan gå saman om til dømes formidlingsopplegg som dette.

Fellesnemnaren for oss fire er at vi skriv bøker for barn på nynorsk. Som indie-forfattarar er vi ikkje alltid like synlege i det store bok-universet. Vi manglar ofte det store marknadsføringsapparatet dei større forlaga rår over. Men om vi er små når det gjeld å vise slike musklar, er vi like glade i litteraturen – og vil gjerne formidle den for dei vi skriv for.

Vi har alle laga formidlingsopplegg for den enkelte boka, utover det å lese frå boka, t.d. med utstilling, bilde, aktivitetar, musikk, osb. Vi kan formidle ei eller fleire av bøkene på same arrangement – eller alle fire, alt etter kva slags arena og institusjon vi samarbeider med.

Vi vil legge til rette for sal av bøkene der det er mogeleg.
Under finn du litt om kvar enkelt bok, og korleis vi kan formidle ho.

Vi er fleksible, og opne for forslag! Ta gjerne kontakt med oss!

Helsing Lin-Marita, Elin, Gro og Olla

 

Bjørnen Tor av Lin-Marita Sandvik. Formidlar: Lin-Marita Sandvik

«Bjørnen Tor gjer ein dagsferie» er ei av sju bøker i serien om Bjørnen Tor. Han er ein songglad bamse som likar å prøve nye ting. I denne boka vil han prøve om det går an å gjere alt som ein syng om i «Ferie-rapp» – på berre ein dag. Denne rappen er om alt som teddybjørnar likar å gjere når dei har ferie: Dra på tur, vere på landet, vere i byen, fiske, ete is og mykje anna.

Han og mennesket bur nær skog og sjø, ikkje så langt unna Ålesund. Dei har bil og dei har fiskestong, men har dei tid nok til å gjere ein heil ferie på ein dag?
Boka inneheld bilder frå Skodje og Ålesund, og blir formidla gjennom høgtlesing, helst med boka på skjerm i bakgrunnen. Etter opplesinga syng vi «ferierapp», med komp til. Vi har også med eit bildemotiv frå boka, montert på treplate og med hol i, slik at vaksne kan forevige borna sitt fjes i dette motivet (i staden for Bjørnen Tor sitt fjes). Målgruppe: 2-8 år

Lin-Marita Sandvik/ Sandvikbok Hjellmyrbakken 7
6260 Skodje
Tlf.: 41107772

E-post: lms@bjornentor.no www.bjornentor.no/torthebear.no

Facebook/ Instagram/ Youtube: Bjornentor

 

Sofia og Trollet av Sten Bjørnar Lamo og Elin Helland Johansen Formidlar: illustratør og forleggar Elin H. Johansen

«Sofia og Trollet» er eventyret om Sofia som må redde prinsessebamsen frå det store trollet i Aurdalsnibba i Sykkylven. Ei biletbok som egnar seg like godt til høgtlesing på sengekanten som å bla i sjølv. Barna kan lett sjå kva som skjer på kvar side, slik at dei kan gjenfortelje sjølve. Historia er dikta på sengekanten over fleire kveldar, og er eit resultat av både far og dotter sine bidrag. Det er ei enkel, men samstundes spanande historie. Passar best for barn i alderen 2-5, men kan fint lesast av eldre barn som lærer å lese sjølve.

Boka vert formidla gjennom høgtlesing. Dersom det er ønskeleg, kan ein ha bilete av boka på skjerm i bakgrunnen. Vi har også med fargeleggingsark, med både Sofia og trollet, som barna kan fargelegge.
Målgruppe: 2-5år.

Elin Helland Johansen Knasteriet Forlag Halvardsrema 17, 6052 Giske Tlf.: 99645319

E-post: elin@knasteriet.no www.knasteriet.no Facebook/Instagram: Knasteriet

 

Trolla frå Trollstad av Gro Marita Stennes Valdal. Formidlar: Trollet Fantehit

Tittføtt og Tausafut: Den farlege fisketuren
I denne boka blir vi kjend med tvillingbrørne Tittføtt og Tausafut som bur på Trollstad. Dette samfunnet av huldretroll ligg langt ute i skogen og dei som bur her er alle opptatt av samhald, familie og det å leve i pakt med og av naturen rundt heimen sin.

Dei litt rampete småtrolla hamnar ofte i trøbbel. I denne boka får vi høyre om då Tittføtt og Tausafut skulle på fisketur ned til den store elva, og at det ikkje alltid går slik ein har tenkt.

Boka blir formidla gjennom opplesing av eit ekte Trollstad-troll. Når vi er ute og les legg vi også opp til ei kreativ stund der borna får teikne sitt eige troll, og det blir ofte ei kjekk stund i lag med trollet som gjerne teiknar i lag med borna. Eventyrstund med kreativ teikning tek som regel 45-60 minutt. Mogleg tilpassing også til aktivitet utandørs. Målgruppe: 2-8 år.

Gro Marita Stennes Valdal Trollbinding AS Fjordhagen, 6210 Valldal Tlf: 97883830

Epost: post@trollbinding.no www.trollbinding.no Facebook/Instagram: Trollstadtrolla

 

Birgers odyssé av Olla Rypdal og Tarjei Rypdal Eide. Formidlar: Olla Rypdal

«Så høyrer han det. Den lyden han berre så vidt har ana, no høyrer han lyden tydeleg. Han kjem nærare og nærare. Det er nesten som ein slags pustelyd. Han kjenner kalde ilingar nedetter ryggrada. Birger fomlar etter lykta, skrur ho på og lyser rett mot noko som rører seg mellom stalaktittane!»

I Birgers odyssé møter vi Birger, ein gut med mange interesser. Han samlar på mykje: steinar, fossil, gamle bein – og historier.
Han undrar seg over kva som finst i havet, i lufta, på jorda, inni jorda, i isen, under isen…. Han undrar seg også over historiene som folk før oss fortalde for å forklare korleis alt hang saman. Spennande historier om fabeldyr og sjømonster. «Fins dei?» undrar Birger. I denne boka er Birger på ei lang reise. Før han og foreldra reiser, finn han tippoldefar Ole si dagbok. Tippoldefaren var med på kvalfangst i Sørishavet.

Samtidig med at Birger opplever forskinga og vitskapen om jorda vår og isen i Antarktis på nært hald, og les om tippoldefar Oles opplevingar på kvalfangst, lagar han si eiga bok om sin eigen spennande odyssé i fantasien.

Boka blir formidla gjennom forteljing, opplesing, bilde, musikk/lyd – og ei utstilling. Etter formidlinga som tar ca en halv time, får barna øve til å sjå på gjenstandane i utstillinga.
Målgruppe: 6-10 år.

For meir info og bilde både frå boka og utstillinga, sjå www.olla.no

Olla Rypdal / Olla Forlag
Brattholmneset 32, 6270 Brattvåg
Tlf: 91519878
E-post: olla@olla.no / ollryp@online.no www.olla.no
Facebook/Instagram/Twitter: Olla Forlag

 

Publisert på

Kva hender med isen?

Det dukkar stadig opp artiklar om klodens helsetilstand. Denne artikkelen i dagens VG, går rett inn i tematikken i prosjektet «Utanforverda» og bildeboka «Birgers odyssé». Også den vakre «Isfjellfamilien« av Audbjørg Gjerde Lippert, illustrert av Tarjei Rypdal Eide, omhandlar arktiske strøk og konsekvensar av issmelting – i eventyrform.

I «Birgers odyssé» kjem Birger inn i ei hole under isen i Antarktis – og vi blir med han på reisa, både i fantasien hans og i det han opplever.

I «Utanforverda» har elevane vi har arbeidd saman med, fått skape sine eigne historier, sine eigne samfunn, langt der nede under isen. I slike historier er det berre fantasien som set grenser for hendingar, og gir løysingar på enorme problem og utfordringar. Eg er overbevist om at det å bruke fantasien, dikte, lage historier og bilde, er med på å opne opp og utvide kunnskapsnivået. Kunnskap fører igjen til vilje til å gjere felles tiltak for klimaet. Fantasien treng like mykje trening som resten av mennesket – på vegen mot å løyse dei store problema.

https://www.vg.no/nyheter/utenriks/i/wElVEA/nasa-overrasket-av-gigantisk-hulrom-i-isbre?utm_content=row-1&utm_source=vgfront

Publisert på

Februar «utandørs i nordvest»!

Februar er her! Dagane er lysare og lenger – vi er på veg mot våren, men kan likevel endå glede oss over vinteren, og noko så ekslusivt som snø! Snøen må vi berre nyte, sjeldan gjest som han er på våre trakter.

Kristiansund i utandørs i nordvest er akkurat slik februardagane våre oftast er: is, kald, klar luft, gneistrande blå himmel og endå blåare hav. Lyset lovar at det nok blir vår, denne gongen også.

10. februar er det morsdag – vi feirer med eit tilbod: utandørs i nordvest for kr 329,-! Kanskje dei knallgode klippfiskbollane kan prøvast også?

Boka kan kjøpast for tilbodspris her på www.olla.no

 

Publisert på

Er du, eller kjenner du noen indieforfattere i Møre og Romsdal?

I et tidligere innlegg skrev jeg om tre indieforfattere i distriktet som har gått samen om å lage formidlingsopplegg for bøkene våre. Disse tre er Elin Helland Johansen, Lin-Marita Sandvik – og meg selv. I tillegg har Gro Marita Stennes Valdal blitt med i denne gruppa. Det vi har felles er bildebøker på nynorsk – som vi nå har laget et felles formidlingsopplegg på – og som vi markedsfører til aktuelle institusjoner, arrangører og arenaer i fylket.

Vi merker at dette fellesskapet inspirerer oss; vi løfter hverandre og deler de gode idéene. Ikke minst mener vi at indieforfattere som sådan, som ikke alltid er å finne i bokhandlene – på denne måten også får synliggjort bøkene.

Dette er såpass inspirerende at vi tenker det må finnes flere der ute som kunne tenke seg å bli med på laget! Derfor arrangerer vi et uhøytidelig indieforfattertreff i Ålesund, lørdag 16.mars. Det kan det jammen komme mye spennende ut av, tenker vi!

Dette ligger ute på nett som et Facebookarrangement: https://www.facebook.com/events/777698695943080/

Bare å melde seg på – du som skriver og gir ut selv, eller har ditt eget forlag. Du kan også kontakte meg på e-post og melde deg på!

Her er teksten i invitasjonen:

Vi inviterer til uhøytidelig treff med andre indieforfattere/forlag. Kom og bli kjent med andre som også gir ut bøker på eget/uavhengig forlag.

Etter hvert har det dukket opp mange indieforfattere, forfattere som av ulike grunner velger å gi ut bøker selv, framfor å gi ut gjennom et større, etablert forlag. Grunnene til dette kan være mange: ønske om å ha full kontroll over produktet sitt, beholde rettighetene til verket sitt, ha større prosent av salget, bestemme tittel og omslag selv, bestemme pris og levetid for boka, osv. Forlagsbransjen er i endring, nye modeller dukker opp, stadig flere gir ut bøkene sine selv.

Som indieforfatter er det utfordrende å gjøre seg synlig i den store bokfloraen. Man har ikke de store forlagenes markedsføringsapparat bak seg, og får ofte ikke bøkene inn i bokhandlerkjedene.

Vi er en liten gjeng forfattere som gir ut bøkene våre selv, som har gått sammen om å markedsføre og synliggjøre oss. Vi har tro på at slike konstellasjoner kan synliggjøre oss i større grad. Sammen lager vi formidlingsprosjekt som vi informerer aktuelle instanser og institusjoner om, søker opp arenaer for formidling og salg, osv.

Vi som har gått sammen om dette er Lin-Marita Sandvik, Elin Helland Johansen, Gro Marita Stennes Valdal og Olla Rypdal.

Vi merker at vi kan inspirere hverandre, og tenkte at kanskje det hadde vært fint for flere indieforfattere å møtes.

Vi inviterer derfor til et uforpliktende, uhøytidelig treff på Bro i Ålesund, og håper at så mange som mulig kan komme. Ta gjerne med et eksemplar av bok/bøkene dine!

På Bro kan den som ønsker kjøpe seg lunsj etterpå.

Kanskje dette kan bli starten på noen riktig sprelske stunt som plasserer oss godt synlig på det store bokkartet?

Meld deg på eventet her, eller ta kontakt med Olla Rypdal på olla@olla.no

Publisert på

Bakgrunn og inspirasjon: «Birgers odyssé»

Det er mange inspirasjonskjelder til denne boka. I tidlegare innlegg har eg skrive litt om det (mars, april, mai 2018), t.d. om korleis illustratør Tarjei Rypdal Eide og eg ønska å komme djupare inn på korleis tekst og bilde kunne inspirere kvarandre sine uttrykk, ei vidareutvikling frå workshopen «Utanforverda».

Den aller første inspirasjonskjelda  til boka var historier, myter, legender  – og kjende og ukjende bøker opp gjennom historia om fabeldyr. Fleire av desse er nemnd i forordet til boka, og i litteraturlista.

Tematikken i boka er tredelt: trua på at kunnskap må til for å vite noko om kor kompleks og sårbar kloden vår er, trua på at fantasien vår må brukast for å finne dei gode løysingane for å ta vare på naturen rundt oss – og kjennskapen til forhistoria vår, som viser oss kvar vi kjem frå og kan hjelpe oss til å ta dei rette vala vidare.

Forhistoria – både Birger si – og vår felles historie, tok tidleg i prosessen utgangspunkt i Birgers tippoldefar si historie. Birger er vår fiktive hovedperson, men tippoldefar Ole var ein høgst levande, reell person: Tarjeis oldefar, og min morfar.

Opp gjennom åra har eg vore ein «samlar» – og då særleg samlar av historier eg blei fortalt som barn (ikkje minst av morfar Ole), og også samlar av gamle gjenstandar som familien i genarasjonar før meg har tatt vare på. Gjennom åra har eg ofte brukt slike gamle gjenstandar når eg har hatt skrivekurs og historieverkstader for barn og ungdom. Gjenstandane er lada med historier! Magien ved å sjå, lukte og kjenne, fabulere og forestille seg, har blitt til uendeleg mange fine historier opp gjennom den tida eg har arbeidd med dette. Det blei naturleg å knytte mange av desse gjenstandane, som faktisk hadde vore  tippoldefar Ole sine ting då han levde, til boka vår om Birgers odyssé.

Det som gjorde at det fall ekstra naturleg å bruke Ole i denne boka, gjekk rett inn i tematikken: Ole var maskinist på ei kvalfangarskute då han var ung. I kistene der alle «skattane» mine ligg, fann eg brev Ole sende heim til familien sin, tenner frå kvalar, smykke og pyntegjenstandar Ole hadde skore ut av kvaltann – og mange, mange personelege gjenstandar, som t.d. ei gammal lommebok, briller, pipa hans, ein kikert, bøker, knivar, osb. Til og med den gamle, godt brukte skinnjakka hans, på kleshengaren fra Steinshamn på Harøya, der han sidan busette seg.

I breva skreiv Ole om livet på skuta i Sørishavet. Om ein som vart «galen» og blei sendt heim, ein annan vart utsett for ei alvorleg ulykke og døydde. Temperaturen, vêret, kor mange liter kvalolje som blei produsert, kor mange kvalar som låg og venta på bearbeiding ved skutesida – alt dette er med på å teikne eit levande bilde for oss som les desse gamle breva. Ved eit høve fortel han ei riktig galgenhumoristisk historie om korleis det gjekk til då han , og nokre andre av dei andre frå mannskapet, oppsøkte ein spansktalande tannlege for å trekkje tenner. Det var ein heilt vanleg ting å gjere for sjøfolk i gamle dagar – for å sleppe eventuelle plager med tennene når ein var langt til havs.

Oles brev er fleire stader sitert i boka, handskrifta hans blir også brukt i illustrasjonane.

Vi veit no at den enorme kvalfangsten både Norge og andre nasjonar dreiv, førte til at dei store kvalane nesten blei utrydda. Bestanden som no er igjen er freda. I boka blir dette nemnt, utan at vi moraliserer over fortida. Men det er viktig informasjon og kunnaskap å ha med oss vidare inn i vår felles framtid.

Desse gamle gjenstandane , breva – og til og med skinnjakka, har eg no med når eg er ute blant publikum og formidlar frå Birgers odyssé. Publikum får komme inn i utstillinga, lese i breva, sjå og kjenne på gjenstandane. Særleg spennande er det når barn og eldre har møttest på slike formidlingsstunder:  ein som har levd ei stund har kanskje sjølv hatt ein far som var på kvalfangst – og deler historiene sine med oss.

Publisert på

Bakgrunn og inspirasjon: «Det gamle slottet»

I tida framover vil eg skrive litt om bakgrunnen for,  og innhaldet i nokre av bøkene frå Olla Forlag. Første bok ut er Det gamle slottet.

 

Å vere ute på reise er noko av det som inspirerer mest i skriveprosessane. Opplevingar festar seg i minnet på ulike vis, men nokre lagrar seg umiddelbart i «mappa» for bokidéar.

Slik var det ein gong eg var på ferie i den gamle middelalderbyen Haut de Cagnes i Frankrike. Grimaldislottet låg rett over gata frå det huset eg budde i, og utstillingane i dei mange salane på slottet sto på programmet. Eg vart stående framfor eit maleri av eit flygande esel. Maleriet skildra ei gammal legende. Dette, i tillegg til det å opphalde seg i hus og gater frå hundrevis av år tilbake i tid, forma idéen om boka Det gamle slottet. 

Eg har vore i denne byen fleire gonger, kvar gong har nye «puslespelbitar» til boka funne plassen sin.

«Ved eitt av maleria stansar ho. Eit esel med vingar flyg høgt oppi lufta over hustaka i ein by. Anna blir nysgjerrig og lurer på kva dette bildet handlar om. Guiden ser at ho står ved bildet og kjem bort til henne. Omvisinga er visst over, men han fortel likevel litt om bildet. Bildet handlar om ein gammal legende frå byen Gonfaron. Ein mann reid på eselet sitt på høgda over byen då det plutseleg snubla og stupte ned i ei ravine og døydde. Landsbybuarane meinte at det var straffa for at den giddelause mannen ikkje ville rydde rundt huset sitt då ein høgtideleg prosesjon skulle forbi. Det hadde seinare blitt eit ordtak ut av denne hendinga, som visstnok skulle ha hendt på 1600-talet.

«Eit verdifullt, gammalt maleri, dette», seier guiden stolt.

Guiden går, Anna kikar inn i fleire små rom. Men ho er metta av kunstinntrykk, kjenner ho. I staden for å sjå på fleire bilde ser ho etter mor og far. 

 Plutseleg skingrar det i ein alarm! Museumsvaktene kjem springande frå alle kantar, folk ser seg forskrekka rundt. Kan det vere brannalarmen?

No roper ei av vaktene høgt, så folk skal høyre henne over all anna roping i kaoset.

«Tjuverialarmen har gått! Ver venleg å ta det roleg. Vi må stenge alle utgangane ei stund!» roper ho.

Alle samlast i det største rommet midt i slottet. Folk er urolege og lurer på kva som er stole.

«De kan då ikkje berre stenge dørene! Eg skal rekke eit møte!» roper ein mann med dress og slips.

«Eg er ingen tjuv!» «Kva er det som er stole?» «Vi kan hjelpe å leite etter tjuven!» «Er det ein av oss?» Mange roper i munnen på kvarandre.

Så høyrest politisirener frå utsida av slottet. To politibilar stansar utanfor, og vaktene opnar dørene for politifolka. To av vaktene viser nokre av politifolka vegen innover i slottet, mens dei andre vaktene og politifolka samlar publikum for å informere.

Alle som er inne på slottet, må vise legitimasjon og gje politiet namn og adresse før dei får gå.

 Anna strammar bandet til Kaspar for å bli med inn i samlingsrommet. I bandet er det ingen motstand. Anna ser forskrekka på det. I andre enden heng halsbandet til Kaspar. Men ingen Kaspar.»

 

Dette 700 år gamle slottet har ei lang og spennande historie. Eg hadde lyst til å koble historiske hendingar til den fiktive historia om Anna og Kaspar. Dermed blei parallellhistoria om Bastien og Mademoiselle Béatrice til. Denne historia går føre seg under den franske revolusjonen. Etterkvart blir denne historia kopla saman med hendingane Anna og dei andre er midt oppe i.

 

Det gamle slottet, utdrag frå kapittel 3:

«5.oktober 1793, Rue Bourgade

 Bastien held pusten. Han står inni eit knøttlite portrom og kjenner pulsen dunke. Han er redd hjarteslaga hans kan høyrast heilt ut på den smale brusteinsgata. Der han står, ser han søppel flyte nedover renna inntil husveggen. Det lukter forferdeleg, men det ensar ikkje Bastien. Han kan høyre at lyden av hestehovane blir kraftigare. Dei er rett ved staden der han gøymer seg. Han trykkjer seg endå lenger inn i portrommet og krøkjer seg saman for å gjere seg så liten som råd.

Så er hestane og ryttarane forbi. Han gløttar forsiktig fram og ser dei gå inn i borggarden på slottet. Det var det han visste, Robespierre sine soldatar fann fram overalt.

Han skundar seg nærare slottsmuren. Etter ei stund kjem ryttarar og hestar ut igjen. Dei har ingen frå slottet med seg.

«Ikkje denne gongen», tenker Bastien, men han veit at i desse urolege tidene er ikkje familien på slottet trygge.

Onkel Pierre som arbeider i stallen der, har fortalt Bastien om alt som går føre seg rundt omkring i Frankrike. Om kongen som vart avretta i vinter, om revolusjonen og at alle er fødd frie og like. Bastien skjøner at soldatane til Robespierre ikkje er ute etter slike fattiggutar som han. Men familien på slottet, adelsfamilien Grimaldi, er ikkje trygg. Bastien tenker på Mademoiselle Béatrice. Han ser henne av og til når han hjelper til i stallen. Han vil ikkje at det skal hende henne noko. Ho smiler ofte til han. Ein gong ga ho han eit heilt brød.

Bastien spring bort til stallen. Der veit han at han finn onkel Pierre. Men før han smett inn til onkelen og hestane, gløttar han opp mot det øvste vindauget på slottsveggen som vender inn mot borggarden. Han synest han kan sjå nokon der inne. Det er sikkert Mademoiselle Béatrice, tenker han og smiler for seg sjølv.»

 

 Det er alltid spennande å delta i dikteprosessar saman med andre. Derfor hadde eg lyst til  å invitere barn og ungdom til å vere med på å fabulere rundt desse to fiktive personane. Eg har ofte skrivekurs for denne aldersgruppa, der vi bruker innfallsvinklar av mange ulike slag fram mot å lage historier saman, skildre hendingar og personer. Slik blei det ein spennande epilog til denne boka. Sofia og Karoline hadde sine eigne idéar om korleis det gjekk med Bastien og Mademoiselle Béatrice seinare i livet, noko de sjølve kan lese i boka. Det fins og eit utdrag frå denne epilogen i eit tidlegare innlegg på www.olla.no

Eit lite utdrag frå epilogen til Sofia og Karoline:

«Béatrice stirer mot døra. Det er midt på natta, alt er stilt på slottet. Denne natta er det ikkje råd å sove, for Béatrice ventar på det som skal skje. Ho er redd. Redd for kva som kan hende med henne og familien hennar, redd for den lange reisa ho skal ut på, redd for framtida. Ho tenker på då ho møtte Bastien dagen før. Ho er sikker på at han vil gøyme dokumentet godt – og skatten hennar, den veit ho er trygg. Ingen vil kunne finne den på den hemmelege gøymestaden. Om alt går bra vil ho kunne hente den sjølv ein gong i framtida.

Det bankar forsiktig på døra, og Béatrice skundar seg å tørke bort tårene som renn nedover ansiktet. No skal ho reise.

 Ein lyd får Béatrice til å vakne. Ho har slumra litt, byssa i søvn av ristinga frå vognhjula mot underlaget, og lyden frå hestehovane. Det er endå mørkt ute.»

 

 

 

 

 

 

 

Publisert på

Forteljingar på f!

Snart skal dette kulturlauget ut på turné igjen!

Dette er ein verkstad der vi skal arbeide med dei gode idéane og få fart på fantasien! Alle har hovudet fullt av historier og vi skal bruke nokre ”knep” for å hente dei fram.

Gjennom mange ulike innfallsvinklar, ordleikar, assosiasjonar, underlege gjenstandar, skriveøvingar og improvisasjonar skal vi arbeide med forteljingane – og samtidig bli kjent med strukturen i ei historie, skildring av personar, stader, opplevingar, møter, stemningar – og det som ellers høyrer med i ei god historie.

Med elevane på barnetrinnet vil vi arbeide mest «på golvet» og få innhald til historiene våre med ord- og teaterleikar, gjenstandar og spennande oppgåver.

På mellomtrinnet vil vi også arbeide praktisk, og «på golvet», men gå meir inn i strukturane ei god historie inneheld, og fordjupe oss meir i enkelte teknikkar.

Det meste går føre seg muntleg, vi treng berre blyant og ark til enkelte små gruppeoppgåver.

Dette lauget er også i kortversjon – som kurs / miniverkstad tilpassa t.d. bibliotek – eller  i samband med forfatterbesøk i skular. 

Ta gjerne kontakt om det skulle vere interesse for eit slikt kurs!

Publisert på

Januartema: Reise!

I bokåret 2019 har biblioteka i Møre og Romsdal ulike tema for kvar månad gjennom året. I januar er det bøker som handlar om å reise. Her ligg Olla Forlag godt an i løypa – for det er reiser det handlar om i dei fleste bøkene! Det blir ofte sagt at all litteratur er ei reise – men her handler det altså om konkrete reiser! Vi er på tur genom heile året i det vakre fylket vårt med  utandørs i nordvest, vi reiser med Birger til Antarktis med Birgers odyssé, reise til Arktiske strøk er det også i Isfjellfamilien – og Anna & Kaspar er på tur både til ei øy på norskekysten og til Frankrike i Amulettmysteriet og Det gamle slottet.

Du er velkommen til å ta en titt på butikken her på www.olla.no og lese om bøkene!

Isfjellfamilien er så godt som utseld, Amulettmysteriet er det berre ein liten bunke igjen av – dei andre er det framleis ein del av på lager.

Olla Forlag vil feire januartemaet med et tilbod: kjøper du både Amulettmysteriet (så langt lageret rekk) og Det gamle slottet er prisen kr 350,- for begge til saman om du kjøper direkte frå nettsida.

Du finn bøkene på fleire bibliotek også.

 

 

 

Publisert på

Endeleg!

Endeleg – fordi no har eg fått knappen for påmelding for nyhetsbrev til å virke!

Det er endå januar, endå er året relativt blankt og ubrukt. Det er bra, for «to-do»- lista mi esar ut i alle endar og kantar!

Sjølv om dette vesle forlaget no er over eit år gammalt, er det endå mykje å lære, endå mykje eg må setje meg inn i.

Kjekt er det, når eg kan hake ut eine punktet etter det andre. No har eg altså haka ut nyhetsbrev frå lista mi.

Arbeidsdagane mine er varierte, akkurat slik eg likar det: eine dagen kan timane gå med til skriving, skriving, skriving –  berre med avbrudd som lufteturar og hundeleik (takk og pris for Frikk og Kaspar – dei sørger både for mosjon, god helse og godt humør til matmor si).

Andre dagar kan handle om rigging til fotografering – kven veit, kan det vere ein ny idé til bildebok på gang?

Ein anna dag kan handle om konstruksjon av plot, skildring av personar og hendingar, spenning og action saman med skuleelevar, som boblar av energi, fantasi og iver.

Eller kanskje eg finn meg sjølv i ei snøfonn, saman med barnehageungar, på leiting etter frosne drageegg. Desse møta med barn og ungdom er gull verdt – det er dei eg skriv for!

Og sjølvsagt, tid går også med til pakking, sending, fakturering av bøker.

Men altså: seint i går kveld fekk eg omsider nyhetsbrevknappen på plass. Om de har prøvd å melde dykk på før i går, må de faktisk gjere det ein gong til – sidan det er først no det fungerer! Om de då ønskjer å få tilsendt nyhetsbrev i ny og ne, med informasjon om bøker, tilbod, arrangement, produksjonar – eller kanskje ei historie – eller bokprat av anna slag. Om de ser på www.olla.no med pc, ligg nyhetsbrevknappen i venstre kolonne. På mobil ligg den nedst på sida, etter litt scrolling.

Ha ein fortsatt god januaronsdag!

Publisert på

Ny runde med «Utanforverda»

Kulturlauget «Utanforverda» med Tarjei Rypdal Eide og Olla Rypdal – i regi av Kultursekken, Møre og Romsdal fylkeskommune – er straks klar for turnérunde nr to dette skoleåret. Vi har allerede hatt mange fine dager sammen med elevene, og gleder oss til resten.

Verkstedet starter med at vi leser opp et brev som har kommet til Anna Svendsen. Brevet er fra nevøen hennes, Axel, som er på en ekspedi­sjon i Antarktis. Brevet er tydelig skrevet i all hast.  I konvolutten ligger det også en minnepenn med en film….

Dermed er vi i gang. Halve gruppa dikter historia om det Axels team opplever i «Utanforverda». Den andre halvparten starter historia med å lage bildene. Etterpå bytter gruppene plass, og er klare for neste historie. Det er spennende å se hvordan teksten påvirker bildene – og hvordan bildene påvirker teksten. Mer om bakgrunn og gjennomføring kan leses i tidligere innlegg på denne siden – og også på Kultursekkens nettsider, med produksjonsomtaler og turnéoversikt.

 

Her kommer en liten smakebit fra en av tekstene – og bilder hentet fra flere av elevenes historier. I elevenes produkter er selvsagt tekst og bilde satt sammen kronologisk.

  

 EKSPEDISJONEN

 Marinbiologen Axel, 33 år gammel, og fra Trøndelag, har fått et særdeles spennende oppdrag. Han skal lede en ekspedisjon til Antarktis! Det handler om at man den siste tiden har oppdaget at isen i arktiske strøk smelter langt fortere enn man hadde regnet med. Axels oppgave blir å finne ut hva som er grunnen til dette alvorlige problemet, og aller helst finne en løsning som kan stoppe den farlige utviklingen. Axel er en dyktig marinbiolog og forsker som har vært på mange ekspedisjoner tidligere. Denne oppgaven syns han er spesielt spennende.

De to barna hans er litt bekymret for om han vil komme hjem til jul.

«Hvis alt går etter planen vil jeg være hjemme i god tid til julaften» sier Axel.

«Hvis ikke må du ta en prat med julenissen når du er i Antarktis, så han ikke glemmer å komme innom oss» sier den ene datteren hans, og ler.

«Nå bor nok ikke julenissen i Antarktis, om han i det hele tatt finnes» smiler Axel «men treffer jeg på ham skal jeg se hva jeg kan gjøre.»

 Axel skal selv sette sammen teamet han skal jobbe sammen med når han er i Antarktis. Det første han tenker på er at de må ha med en som er flink til å lage mat. Det er han nemlig ikke flink til selv. På en slik krevende ekspedisjon må de ha næringsrik, velsmakende mat. Siden Axel elsker pasta, faller valget på den italienske 46 år gamle kokken Leonardo. Han er en trivelig kar, litt «chubby», med vennlige, brune øyne, lyse striper i det mørke håret, og en fantastisk flott snurrebart. Han er en mester i å lage pastaretter og pita. Han er glad for oppdraget og blir gjerne med. Han tenker at han i slike kalde strøk ikke vil komme ut for sin største skrekk: rotter! Han har nemlig rottefobi etter at han en gang kom ut for en enorm mengde rotter i pastalageret sitt.

 Axel syns også det vil være lurt å ha med en lege. De kan bli syke på turen, eller skadet – en lege vil kunne hjelpe dem. Når han spør Mary fra Irland, sier hun ja med en gang. Mary er 26 år, er ganske høy, har grønne øyne – og går alltid med musefletter i det rødlige håret. Mary lever med en daglig frykt: hun har angst for blod – noe som selvsagt er en stor utfordring for en lege. Hun våger ikke nevne dette, i fall hun ikke får bli med.

 Den siste Axel ansetter er Lucy.  Hun er en smart oppfinner fra USA. Hun har studert kjemi og fysikk, og har gjort en rekke oppfinnelser. Aller mest kjent er hun for en spesiell lynavleder hun har funnet opp. Hun er 62 år, har glatt, grått hår, briller – og er liten av vekst. Hennes store angst er lyn og torden – kanskje det er nettopp derfor  hun fant opp lynavlederen.

 Axel tar også med seg den lille chihuauaen sin, Tassen. Nå gleder han seg. Han setter stor pris på at de skal være i Antarktis, med store åpne landskap og hav rundt seg. Axel har nemlig klaustrofobi – han er livredd for å bli stengt inne i trange rom, og liker heller ikke at landskapet kommer for tett innpå ham.

 

 PORTALEN

Teamet har kommet seg vel fram til Antarktis og er godt i gang med arbeidet. De drar ut på daglige turer for å måle vannstand og iskvalitet forskjellige steder i Antarktis.

Kokken Leonardo sørger for at de hver dag får god mat.

Akkurat denne dagen har han laget en fantastisk lasagne til lunsj. Den er så god at de alle sammen spiser for mye. Nå er de så mette at de har aller mest lyst på en middagslur. Men Axel er streng – det er bare å komme seg ut og gjøre nye målinger.

Mary gjør en oppdagelse i et isfjell de kommer bort til: hun ser en sprekk i isen. Mens de står og kikker inn i gjennom sprekken, smetter lille Tassen inn. Axel blir fortvilet – tenk om det skjer noe med Tassen! Han selv har jo klaustrofobi – å gå inn gjennom en så liten åpning, og kanskje inn i en trang hule, står for ham som en uovervinnelig oppgave. Men Tassen er enda viktigere. Han overvinner angsten sin – og går inn gjennom sprekken. De andre vil være solidariske og går også inn. Leonardo får litt problemer – han trekker inn magen, holder pusten for å gjøre seg så smal som mulig – og klarer så vidt å klemme seg inn gjennom sprekken.

De blir stående målløse. Der inne ser de et sterkt, grønt lys. I det fjerne hører de en buldrende lyd. Plutselig er det som om de alle får et kraftig dytt i ryggen! De faller, før de tumler rundt i en bratt hulesjakt, nedover, nedover – i stor fart. Isplater åpner seg, lag for lag etter hvert som de faller – det grønne lyset blir mer og mer intenst, lydene sterkere. Axel klarer å hente fram kameraet sitt fra sekken, og filmer. Men så knuses kameraet mot en isplate.

Plutselig er den ville ferden over. De ligger på bakken – litt mørbanket, men ellers like hele.

 

 LANDSKAPET

 De ser seg rundt i et underlig landskap. Visne, døde, grå trær strekker nakne greiner mot dem. Det er tørt og grått overalt – varmt og øde.

«Hva er dette…» hvisker Axel. De kommer seg litt til hektene, og forstår at de har kommet gjennom en portal til en annen verden, under selve Antarktis.

«Vi må varsle omverdenen om oppdagelsen vår!» sier Mary. De tenker det vil være lurt å ikke røpe for mye enda, siden de selv ikke vet hva slags verden de har kommet til. Men et livstegn vil være lurt, i fall noe skulle hende med dem. «Vi sender et brev til tanta mi» sier Axel. «Hun kan holde på en hemmelighet – og kan varsle myndighetene om vi blir lenge borte.» Han river ut et ark fra notatboka si og putter det i en konvolutt. Han har alltid med slikt i sekken for å kunne notere funn, og samle prøver. Han tar også ut minnebrikken fra kameraet, og håper noe ble filmet før kameraet ble ødelagt. De står ved portalåpningen og diskuterer hvordan de skal få sendt brevet tilbake gjennom portalen – men den diskusjonen stopper fort da en sterk kraft inne fra hulegangen river konvolutten ut av hånd på Axel.

Nå er de klare til å utforske dette merkelige stedet.

 

De er på vei innover i det øde landskapet da Leonardo snubler i en trerot. Rota strekker seg fra et digert, tørt tre like ved. De holder pusten når de ser hva som skjer: det åpner seg en dør i trestammen! Trerota var tydeligvis en mekanisme som fikk døra til å åpne seg. De går forsiktig bort til de åpne døra og ser inn. «Det er jo en heis» sier Lucy, og peker på knappene inne i heisrommet. Leonardo holder på å snuble igjen, denne gangen i en slede som står parkert inntil trestammen.

«Hva i all verden gjør denne sleden her?» spør Mary. Det kan ingen av dem svare på.

De ser inn i heisen. «Aldri i verden om jeg tar den heisen!» sier Axel.

Publisert på

Bokåret 2019 – også på Olla Forlag!

Det er tid for ei lita oppdatering! Det nasjonale bokåret 2019 er i gang! Det har eit knøttlite indie-forlag også fått med seg, sjølvsagt.  «Kjør på!» blir eit motto for Olla Forlag – i år som i fjor. Nye prosjekt vil opp og ut, fjorårets prosjekt finn nye vegar ut i verda.

Mens det i fjor kom heile fire nye bøker ut på forlaget, er planen i år to bøker. Men ikkje før til hausten. Mykje godt arbeid skal på plass før den tid. Meir om desse bøkene etterkvart!

Audbjørg Gjerde Lipperts bildebok Isfjellfamilien – og mi eiga bildebok i samarbeid med Tarjei Rypdal Eide, Birgers odyssé, skal få ny språkdrakt: engelsk. Deretter skal dei sparkast ut på engelskspråklege plattformer. Her snakkar vi om bokkjøp via «print on demand».

E-boka skal også testast ut: Både Amulettmysteriet og Det gamle slottet skal få bokmålsdrakt – og finne vegen ut som e-bok. Nynorskversjonane er framleis å få i papirformat.

Her er det mykje som skal lærast og skaffast  kunnskap om –  derfor er tidsperspektivet her er endå litt uvisst.

Med tanke på at 1000 tonn papirbøker blir kasta kvart år, er det viktig å orientere seg i andre lesebaner. E-bøker og lydbøker er ein aukande trend, også i Norge. Eg nyttar sjølv lesebrettet i stadig større grad – lydbøker er også ein stor del av mitt bokkonsum, i tillegg til den fysiske boka. Det er spennande å vere med i ei endringstid når det gjeld litteraturformidling – alt for at den gode historia skal bli tilgjengelig for mange!

Det dukkar stadig opp nye idéar, nokre kan kanskje brukast, andre blir kasta – andre igjen blir sett på vent. Spennande samarbeidsprosjekt, nye arenaer og formidlingsprosjekt. Det kontinuerlege arbeidet med finasiering og søknader er også alltid i gang.

I tillegg til det som skal gå føre seg med dei konkrete bok-idéane, er det i gang eit samarbeid indieforfattarar imellom. Her er det nokre av oss som har konkrete planer – det kjem vi tilbake til!

Tusen takk til alle som heng med i svingane, les innlegg  –  og kanskje er nysgjerrige på kva som rører seg på denne vesle kanten av bokverda som Olla Forlag klorer seg fast på!

 

 

 

 

 

 

Publisert på

Godt nyttår!

Om litt er 2018 eit avslutta kapittel – vi går vidare til det ubrukte, ventande 2019.

Det nye året vil sikkert også by på det meste  – på godt og vondt. Det er berre å å gå på med krum hals – eg gler meg!

Tusen takk til alle de som har «hengt»med Olla Forlag dette første året, til de som har kjøpt bøker, kommentert, oppmuntra og heia på sidelinja. Eg gler meg til å fortelje om nye planer på nyåret!

For øvrig  slår nyttårsønsket mitt for 2019 følge med Bergljot Hals’ bilde med tittelen «Ettersyn». (www.bergljothals.no).

Personen på stigen kan nok trenge assistanse. Tenk om vi alle blei med på ein eineståande dugnad for klodens ettersyn i 2019?

Godt nytt år!

Publisert på

Spennende bokillustratører

Bokillustrasjon er et eget, spennende fag – viktig både for boka som skal ha en forside og et omslag – og for bildeboka, der tekst og bilde sammen skaper en helhet.

Forsiden skal kunne gi leseren informasjon om sjanger, målgruppe  og innhold – og kanskje få boka «solgt» ved første øyekast, i alle fall vekke leserens interesse.

Her er tre kunstnere jeg selv har hatt gleden av å bli kjent med i løpet av ulike bokprosesser  – alle tre med omfattende kunstnerisk virksomhet i porteføljen.

Tarjei Rypdal Eide har illustrert begge de to bildebøkene som er gitt ut på Olla Forlag: Isfjellfamilien og Birgers odyssé. Utrykket er ulikt i de to bøkene – flere bilder fra bøkene ligger andre steder på olla.no

I tillegg lager han forsidene til serien om Anna og Kaspar, til nå disse to: Amulettmysteriet og Det gamle slottet. Hans hjemmeside/Facebookside er foreløpig under arbeid. Forsidene under:

 

 

 

 

Judyta Julia Bialkowska har en omfattende kunstnerisk produksjon bak seg. Se hjemmeside / Facebookside:

http://www.judyta.eu

Facebook: Kunstner Judyta Julia Bialkowska

Vi samarbeider om bokprosjektet Alva og Lysegget, under en illustrasjon til boka:

Bergljot Hals er en tredje illustratør med mange spennende prosjekter på gang. Sjekk ut hjemmeside og Facebookside:

http://www.bergljothals.no

Facebook: Bergljot Hals – Illustration & Art

Under et par illustrasjoner, laget i den spesielle teknikken dere kan lese om på hjemmesida hennes.

Publisert på

GOD JUL!

Som de sikkert ser, er dei to siste kapitla om «Den magiske julebjella» allereie lagt ut her på sida. Så kan de sjølve lese dei når det passar, om de vil.

Takk til alle som har blitt med på dette vesle førjulseventyret – eg håper de har hatt gode lesestunder og funne fram til julestemninga.

Eg ønskjer alle ei god, fredeleg og eventyrleg jul!

Helsing Olla

Bildet er frå desemberkapitlet i boka «utandørs i nordvest» – det lysande treet utanfor Plassen i Molde.

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 24

Denne morgonen er Jenny og Sivert tidleg vakne. Dei har mykje å gjere endå før det blir sjølve julekvelden.

«Vi må ikkje gløyme å sjå om det er eit julekort til oss i dag også» seier Jenny, før dei skal til å klatre ned frå hemsen.  Sivert smiler når han ser bildet på kortet. «Akkurat slik det skal det vere i kveld» seier han. På bildet sit ein nisse og les frå ei bok, rundt han sit det ivrige tilhøyrarar. «Ja, berre at i kveld er det vi som skal fortelje!» seier Jenny.

Etter frukost blir alle med på ein skitur. Blå himmel, kaldt vinterlys på glitrande snø, der berre eit og anna dyrespor bryt opp den kvite flata.

Så er det endeleg ettermiddag. Jenny og Sivert er sprekkeferdige av spenning. Dei sender foreldra inn i hytta, med streng beskjed om ikkje å komme ut før dei blir henta.

Aller først tar dei med seg solsikkefrø og knekkebrødsmular til den gamle furua. I treet sit fuglane og ventar på dei.

Deretter skal dei pynte juletreet dei har henta. Treet står klart utanfor vedskjulet. Dei børstar bort snøen, og plasserer treet eit stykke bortanfor bålplassen. Oppi treet heng dei opp alt det dei hadde putta oppi korga dei gøymde i vedskjulet. Gulrøter, kålrabi, eple, nøtter, kakemenn – ja, alt etandes dei kunne finne får no ein plass i treet. Til slutt heng dei opp dei fine julekorta frå det hemmelege skapet til tippoldefar Jakob. Julekorta som har ført dei ut på det mest spennande eventyret dei berre kunne tenke seg.

Til slutt må dei bortom den staden bak snøfonnene dei hadde vore i timesvis her om dagen. Dei finpussar litt på arbeidet sitt, før dei tenner faklar rundt omkring i snøen. No er dei klare!

Barna hentar dei vaksne som ventar spent inne i hytta. Då foreldra blir vist vegen bak snøfonnene inn mellom faklane, høyres det ut som dei gispar i kor. Dei blir ståande heilt stille og berre sjå. Her står det store troll, alle med seks tær på føtene, nissar – både store og små – nissar som snekrar leiker, nissar som lagar graut, ein krokete, gammal nisse med langt skjegg sit ved det som ser ut som ein peiseld, fullt av fuglar er rundt omkring i snøen, ei stor grautgryte står i ei grue, inn i ei snøfonn er det ei hole, der er ein katt, hjortar, ei skjor – alt laga av snø! Sivert og Jenny fortel. Dei går frå den eine snøfiguren til den andre, og fortel om alt dei har opplevd. Til slutt fortel dei om stormen om natta, og om trolla som bar dei heim – og om julegrauten. Foreldra smiler frå øyre til øyre over historia dei får høyre, og dei flotte figurane som høyrer til eventyret.

«Dette er den finaste julegåva eg har fått nokon gong!» seier far til Jenny. Dei andre er einige.

På veg tilbake til hytta stansar dei eit stykke frå juletreet. «Hysj» kviskrar Sivert. Alle står heilt stille. I det flakkande lyset frå faklane får dei sjå eit fint syn: ved det pynta juletreet står det dyr og et av julepynten! Hjortar tygg i seg gulerøter, fuglar nappar borti kakemennene. Ein hare er bortom for å få seg ein kålrabibit. Dei blir ståande lenge og sjå på dyra. Så listar dei seg i ein stor boge rundt treet, bort til bålplassen.  Dei vil ikkje skremme dyra. Snart kjenner dei varmen frå flammane, der dei sit rund bålet med kvar sin bolle med nissegraut.

Seint på kvelden går Sivert og Jenny til juletreet sitt. No er all maten oppeten – berre julekorta heng der som før. Dei plukkar med seg alle korta og viser dei til foreldra ved bålet. Dei er svært forundra når dei får sjå dei fine korta. Ingen av dei visste at dei hadde vore inni det hemmelege skapet i mange, mange år. «Han var nok ein luring, han Jakob, tippoldefar dykkar», seier Siverts mor  med eit smil.

Jenny og Sivert klatrar opp stigen til hemsen. «Du, Jenny, eg har tenkt lutt på dette med den magiske julebjella», seier Sivert. «Det har eg og», svarar Jenny. Det viser seg at dei har tenkt akkurat den same tanken: Dei hadde eigentlig ikkje bruk for julebjella. Eigentleg  hadde dei då stelt i stand til denne fine julekvelden utan hjelp frå  bjella. «Eg trur vi må gi julebjella tilbake til nissane», seier Jenny. «Dei treng ho visst meir enn oss!» Saman skriv dei på baksida av eit av dei fine, gamle julekorta frå skapet: «Kjære nissar, tusen takk for lånet av julebjella! Vi har hatt den finaste julekvelden vi kunne tenke oss. God jul!»

Dei slepp taustigen ut gjennom vindauget. Begge klatrar ned så stilt dei kan, og festar julekortet på bjella.

Alle de andre julekorta gøymer dei inni skapet igjen.

Snart er lyden av den rolege pusten til to glade, sovande barn, det einaste som kan høyrast frå hemsen.

Ute susar det i lufta av fuglevenger. Kjappe nissehender løftar ei magisk julebjelle opp på sleden – og snart er det berre månen, stjernene – og eitt og anna dyr, tuslande i snøen, som er vakne.

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 23

«Kva skjer?» mumlar Jenny. Sivert ser seg forundra rundt. Jenny gjespar høgt, og reiser seg opp. No når ho også er vaken, er ho like forundra som Sivert. Dei er i sengene sine – på hemsen! Det siste dei hugsar er at dei fraus så forferdeleg i snøstormen. Jenny meiner å hugse at ho blei løfta – og Sivert hugsar at han vart gynga. Men ingen av dei hadde vakna nok til å forstå kva som hende. No var det morgon, dei kunne høyre dei vaksne dekke bord og gjere klar til frukost.

«Korleis i all verda kan dette ha gått til?» spør Sivert. «Kan hende vi kan finne det ut», seier Jenny, og opnar vindauget. Ho stussar på at taustigen heng ute. Stormen har stilna, dagslyset er på veg. «Sjå der! I snøen!» seier Jenny. Der nede, framfor vindauget ser dei fullt av store fotspor – med seks tær! Dei ser på kvarandre. «Veit du, eg trur det er trolla som har berga oss», seier Sivert. «Då er eg sikker på at dei også fekk Nissejens og fuglane trygt heim!» «Men sjå bak den gamle furua, det blenkjer i noko», seier Jenny, «det er sanneleg den magiske julebjella!» «Trolla er visst snillare enn vi trudde» kjem det frå Sivert.

Men så kjem Jenny på at i dag er det dagen før julekvelden! «Berre dei ikkje har opna vegen…» seier ho. «Eg vil vere her å feire jul», seier Sivert. «Vi får prøve å overtale dei.»

Før dei går ned frå hemsen finn dei fram julekorta. På det øvste kortet er det bilde av ein hest som dreg ein slede. Ein mann og ei dame sit opp sleden. «Så rart – får vi besøk?» lurer Jenny på.

Dei snakkar om heimreise då dei et frukost. Dei vaksne veit ikkje om vegen er opna; sidan det har vore uvêr om natta, er det ikkje sikkert, trur dei. Far og mor til Sivert vil gå på ski bort til vegen etterpå for å sjå.

«Men uansett om vegen er open eller ikkje – vi vil aller helst vere her i morgon», seier Jenny. Dei vaksne ser forundra på dei. «Vil de ikkje heim til julekvelden?» sør Jennys mor. «Vi har no nesten ingen ting å feire jul med, her!»

Då smiler Sivert: «Jenny og eg har ei overrasking – vi lovar det skal bli ei flott jul!» seier han. Jenny nikkar ivrig: «Ja, det er heilt sant – vi lovar!»

Dei vaksne ser tvilande på kvarandre, men så smiler dei, alle fire. «Jaja – som de vil! Sjølv om knekkebrødpakkane i skapet er nesten oppetne, skal vi vel klare oss. Dessutan er det slett ikkje sikkert vegen er open, uansett.» «Jippi!» ropar Sivert og Jenny i kor.

Etter frukosten går barna ut. Først går dei bort til den gamle furua. Den magiske julebjella står der, blank og fin, oppstilt mot trestammen. Fullt av fotspor med seks tær viser kven som har vore der med bjella.

«Det var synd med grauten», seier Sivert. «Det hadde smaka godt med ekte nissegraut julekvelden!» «Kanskje vi skal sjå oss litt rundt» seier Jenny, og går mot vedskjulet. Der inne har dei gøymt korga med viktige ting frå kjøkkenskapet. Jenny strekkjer seg så langt ho klarer for å sjå bak vedstablane. Der ser ho korga dei sjølve har gøymt, men ved sidan av korga står det ein stor bolle. Ein grautbolle! «Tenk, trolla har til og med funne grautbollen, og tatt den også med til oss!» ler Sivert. Dei kjenner seg hoppande glade, for dei veit at denne jula kjem til å bli heilt spesiell!

Plutseleg høyrer dei lyden av bjeller. Dei spring ut for å sjå. Der, opp den siste bakken mot hytta frå vegen, kjem ein hest med ein slede. Oppi sleden sit det to menneske, akkurat slik dei hadde sett på julekortet. Sivert og Jenny blir ståande og gape av forundring. Men foreldra deira kjem ut frå hytta med store smil om munnen.

«Velkommen!» seier dei til dei som no er framme ved hytta. Rundt hesten har hesten ei stor bjelle. Det er den dei har høyrt.

«Ser du, Sivert», seier Jenny, «det er den hesten som sat fast der raset hadde gått.»

«Vi tenkte vi måtte sjå om alt sto bra til her», sa mannen. Sivert og Jenny kjenner han igjen no. Det er han som driv daglegvarebutikken  nede i bygda. Kona hans, som er saman med han, arbeider også i butikken. Kona løftar fram ei kasse frå sleden. «Vi tenkte at sidan vegen endå er stengt for bilkøyring, kunne det hende de trengte litt forsyningar», seier kona. «Vi veit jo at det er så som så med telefondekninga her oppe.»

«Og så lurer vi på om det er nokon av dykk som kjenner til dette tauet?» spør mannen, og held fram eit svart tau. Tauet er lett å kjenne igjen, for det har ein spesiell knute i enden. Sivert og Jenny ser med ein gong at det er det same tauet dei brukte for å hjelpe hesten laus frå steinura. No må Sivert og Jenny fortelje om korleis det hadde gått til då dei fann hesten. Foreldra deira stirer storøygd på dei, for dette visste dei ikkje.

«Ja, eg tenkte nok at det hadde skjedd noko slikt», seier mannen. «Eg var ute og leita etter hesten, utan å finne han, og plutseleg sto han berre der, frisk og fin, med dette tauet rundt halsen.» Mannen og kona takkar barna for hjelpa. Varene dei  har med seg vil dei ikkje ha betaling for. Etter ein kopp kaffi og nokre bålsteikte kakemenn, drar dei ned i bygda igjen. Ved hytta høyrer dei lyden frå bjella ei god stund før det blir stilt.

«Så det er slikt de driv på med når de er der ute på fjellet!» seier Siverts far med eit smil.

Den kvelden lagar dei seg god mat, og sit lenge ved bålet og snakkar. Det er nesten fullmåne, himmelen er full av stjerner, det glitrar i snøen i lyset frå bålet. Både Sivert og Jenny er kriblande glade, julekvelden er i morgon!

 

 

Publisert på

Julekalender: 22. og 23. desember

Julekalenderen med boktips er snart i mål. Dagen i dag og morgondagen blir til eitt avrundande innlegg for denne kalenderen. Det er langt igjen til alle boktitlar som har sett spor er nemnd – endå er det mange titlar som ventar på lage nye spor. Det er ei dagleg glede å kunne dukke inn i eit slikt skattkammer som bøkene gir oss – det er godt å vite at endå ukjende  skattar ligg der i bokstabelen framfor meg.

Det siste boktipset blir ei bok av det slaget ein ikkje vanlegvis tenker på som ei litterær oppleving: ei kokebok!

Eg er glad i å lage mat, gjerne eksperimentere med nye smakar, nye råvarekombinasjonar – bli inspirert frå heile verdas rike mattradisjonar. Det står ein del kokebøker i hylla, med inspirerande bilde og flotte fragar.

Men dagens bok står i ei særstilling: det er ei kokebok som gjer meg rørt:

«Flavours of Aleppo, Celebrating Syrian Cuisine» Dalal Kadé-Badra & Elie Badra.

Denne boka skildrar med stor kjærleik syriske mattradisjonar, slik dei to forfattarne, mor og son, har fått dei overlevert frå generasjonar tilbake.

I innleiinga skriv Dalal Kadé-Badra om korleis ho frå mora og bestemora sine kjøkken lærte seg å lage familiens festmåltid heime i Aleppo – ord som får meg til å kjenne luktene  – og varme, glade stemningar, godt støtta av bilda: fargerike rettar  av alle slag – og situasjonsbilde frå byen Aleppo.

Kokeboka kom i hus samstundes med at krigen herja på det verste i Syria. Menneske på flukt, bombingar, sønderknuste heimar. Kulturminne frå tusenvis av år tilbake i grus, menneskelege katastrofer, sorg og død.

Kontrasten var enorm, der eg sto i mitt trygge, varme kjøkken. Gjennom timesvis med matlaging etter denne bokas oppskrifter fekk eg bli med på ei «reise»: forfattarane sin kjærleiken til familen sin, folket, byen, kulturen, tradisjonane.

Slik kan boka, til og med ei kokebok, vere med på å hjelpe oss til å sjå kvarandre.

Forfattarane har skrive eit forord i boka, her er nokre ord frå det Dalal Kadé-Badra skriv:

«…We. the women of Aleppo, for generations, have passed down from mother to daughter a culinary tradition that has never stopped evolving, enriching and refining. As such, it goes without saying that from house to house, there is always a little something, a variation destilling a particular flavour, that differentiates us from each other yet never opposes us.»

 

 

 

 

 

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 22

Det er som vanleg godt å komme inn i nissehuset. Denne gongen kjennes det ekstra godt: dei fem modige venene hadde sett kor glade trolla blei for grauten, og det gjorde at dei også kjende seg glade. Den forferdelege ulinga til trolla var det heilt slutt på.

Nissejens reinskar stemma, ei høgtidelge stemning legg seg i nissehuset. Alle nissane stoppar opp med gjeremåla sine.

«Vi nissar har snakka om ein ting», seier Nissejens. «Gjennom lange, lange tider har vi nissane styra på og stelt i stand til jul. Aldri har vi trengt hjelp til noko som helst. Men denne jula har det hendt ting som vi aldri har vore ute for før. Rett nok har vi hatt  gode menneskevener i tidlegare tider også – no høyrer dei ei humring borte frå peiskroken, der gamlenissen sit – men vi hadde vel aldri trudd at to barn som dykk kunne gjere så mykje nytte!» Alle nissane ler og klappar i hendene. Jenny og Sivert blir litt brydd over dei fine orda. Nissejens held fram: «Derfor har vi bestemt at no er det dykkar tur til å ha julebjella. Hos oss er vi klare til jul – ja, til og med trolla har fått graut, takka vere dykk. Men vi har forstått at heime hos dykk manglar det visst både det eine og det andre for at de skal få ei fin jul. Det er med stor glede vi overlet julebjella til dykk!» Nissane jublar og ropar hurra – og klappar igjen. Det er berre smilande nissefjes å sjå. Jenny og Sivert er mållause! Skal dei verkeleg få ha julebjella? Dei takkar så fint dei kan, og ser på den store julebjella, skinande blank – og magisk. Den er for stor og tung til at dei klarer å få ho med seg åleine, men nissane hjelper dei med å få ho opp på fuglesleden. «Då er det berre å få dykk trygt heim, så de også får feire jul!» seier Nissejens. Sivert og Jenny tar farvel med nissevenene sine. Då dei går ut sender nissemor med dei ein stor bolle med nissegraut. «Sjå her», seier ho – ein veit aldri kva ein kan få bruk for!»

Dei to barna sit godt innpakka i skinnfellar og teppe oppi sleden, på veg heim. «Kanskje vi skal sjå på julekorta igjen?» seier Sivert. Å sjå på korta er nesten som ein adventskalender, kvar gong dei ser på eit kort ventar det dei noko spennande, som ei slags hemmeleg melding. «Kva skal hende no, tru?» undrar Jenny. Julekortet viser eit snødekt fjell i vinternatta. På fjelltoppen fyk snøen, natta ser mørk og kald ut.

I det same kjenner dei ein kald vindgufs. Sleden  kastar på seg, slingrar hit og dit, men det er ikkje på den morosame måten. Plutseleg er dei midt i ein fykande storm! Vinden aukar på rundt dei, fuglane som dreg sleden flaksar i lufta. Nissejens greier ikkje å halde styringa! Eit kraftig vindkast slår sleden så kraftig sidelengs at barna blir slengt ut i lause lufta.  Dei ser ingen ting gjennom snøføyk og mørke. Langt borte høyrer dei Nissejens rope, men så høyrer dei ikkje meir enn lyden av stormen som aukar på rundt dei. Sivert og Jenny landar i snøen rett ved sidan av kvarandre. Snøen er djup og mjuk, heldigvis – sjølv om dei har ramla ned frå stor høgde, slår dei seg ikkje. Men Nissejens, fuglane og sleden er ikkje å sjå nokon stad. Barna ropar så høgt dei kan: «Nissejens! Kvar er du?!» Men stormen sluker ropa deira.

No blir dei for alvor redde. Dei veit ikkje kvar dei er, det er full snøstorm rundt dei – og Nissejens, fuglar og slede er borte. Ikkje ein gong den store julebjella er å sjå. «Håper dei har klart seg», seier Jenny. «Kom, vi må prøve å gå, så vi ikkje blir så kalde!» ropar Sivert gjennom vindkasta. Dei held tett saman, dei skjøner at dei ikkje må miste kvarandre av syne, elles kan dei bli borte for kvarandre. Men det er uråd å gå – vind og snø piskar mot dei, vindkasta blir kraftigare. Dei er så slitne at dei knapt klarer å røre ein fot. Ved ein snøskavl prøver dei å finne ly, dei set seg tett saman for å halde varmen. Men dei frys så dei hakkar tenner. Snart er dei dekt av snøen som fyk rundt dei.

Derfor ser ikkje Jenny og Sivert dei store skuggane som er på veg rett mot dei i stormen.

Publisert på

Julekalender: 21. desember

Eg set pris på ei god krimbok. Etterkvart som eg har lese ein del i denne sjangeren, er det ein del kriterier som må vere til stades for at eg skal like boka. Eg skyr etterkvart krimhistoriene der bestialske, blodige detaljar er sjølve poenget, likeins sterotopiar av alle slag. Det eg derimot set stor pris på er ei kløktig intrige, eit plot som freistar til å finne ei løysing, ei løysing ein trur ein har funne, for så å bli «lurt» mot slutten. Løyser eg gåta før boka er ferdig, blir eg skuffa. Dessutan likar eg godt ei samansett oppbygging på plottet, gjerne at ei hending frå før i tida flettast inn i historia.

Det fins etter kvart mange krimbøker som dermed høver innafor mine preferanser. Eit eksempel er bøkene til den svenske forfattaren og journalisten Johan Theorin. Han debuterte i 2007 med krimromanen «Skumringstimen», den første av fire bøker med handling frå Øland. Ikkje alle bøkene er like vellykka, men denne første synest eg er eit blinkskot.

Saksa frå Kurt Hanssens bokanmeldelse  Dagbladet 28. Februar 2008:

«Her snakker vi om en kriminalroman som tilfredsstiller på alle punkter, som oppfyller hvert eneste krav og ønske man måtte ha til ei bok i sjangeren. Den lever til og med opp til den forslitte «klarte ikke å legge den fra meg»-klisjeen.

Denne boka byr på et perfekt kriminalmysterium, hvor ingenting er hva det gir seg ut for å være og hvor overraskelsene står i kø. Johan Theorin klarer å ta vare på en uhyggelig og sorgtung stemning gjennom hele boka, og et par steder er det til og med en anelse overnaturlige hendelser. Dessuten tar Theorin godt vare på hovedpersonene sine, både Julia og Gerlof og Nils Kant framstår som virkelige mennesker, ikke endimensjonale klisjeer.

Theorins naturbeskrivelser fra Öland, med det øde sletteområdet som kalles alvoret, de forblåste strendene, de fraflyttede plassene, er også gjort med kyndig hånd og stor innlevelse.

Dette er på alle måter en velgjort og velskrevet roman, ikke minst til å være fra en debutant. Theorin har lovet tre bøker til fra Öland, så det er bare å glede seg til fortsettelsen.»

 

Frå forlagets omtale:

«En liten gutt forsvinner sporløst på Öland. Mer enn tjue år senere får familien en slitt barnesko i posten. Og først nå får guttens mor Julia Davidsson høre om Nils Kant, som en gang satte skrekk i folk på øya. Han forsvant lenge før Julias sønn. Likevel hevder flere at de har sett Nils Kant . at han iblant vandrer omkring på det ölandske alvaret i skumringstimen. Hva skjedde egentlig den tåkefylte høstdagen for tjue år siden? På mesterlig vis ruller Johan Theorin opp en historie der fortiden kaster skygger over nåtiden.Johan Theorin (f. 1963) er journalist. Han har tilbrakt alle sine sommerferier på Öland. Skumringstimen, som var hans debut som forfatter, er den første i en serie på fire kriminalromaner fra Öland. Boken ble like etter utgivelsen solgt til en rekke land, blant annet England og USA.For Skumringstimen mottok Johan Theorin prisen for beste svenske krimdebut i 2007.»

 

 

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 21

Nisseflokken nikkar. Dei ser nesten litt skamfulle ut, sidan dei ikkje har tenkt ut kva som må til sjølve. Nissejens seier: «De er kloke, de to menneskebarn. Dette rådet skulle vi visst sjølve, vi som alltid passar på at ingen rundt oss skal svelte.»

«Men det er då julekorta som gir oss råd», seier Jenny. Då høyrer dei humring borte frå peiskroken, der Gamlenissen sit, han som var kompis med Jakob, Jenny og Siverts tippoldefar.  Men han seier ikkje noko.

Bildet på kortet viser ein nisse som byr katten på graut.

«Trolla er nok veldig svoltne», seier Nisseguri. «det er kanskje skje så rart at dei uler slik! Vi må finne fram den største gryta vår!»

Dermed er alle nissane i gang med grautkokinga. Nokre hentar gryn og mjølk, mens andre fyrer godt opp i grua. Dei byter på å røre i grauten, for det er tungt arbeid i ei så stor grautgryte.

«Men korleis skal vi få gitt grauten til trolla?» spør Nissejens. «Det veit eg sannelig ikkje om eg torer, trolla er både sinte og farlege!» No blir det stille i nissehusehuset. Alle nissane ser ned i golvet. Nokre av dei drar huene sine nedover andletet. Jenny og Sivert forstår at dei er verkeleg redde for trolla. Barna ser på kvarandre –  dei er einige. «Eg har aldri sett at nokon bli sinte for å få hjelp, og ei god gåve», seier Sivert. «Jenny og eg kan ta med grauten til dei!» Nissane tittar forsiktig opp frå golvet og fram frå huene sine. Så kjem det frå Nissetruls: «Eg er med!» «Eg og!» seier Nisseguri. Nissejens ristar på hovudet. «Nei, dette går ikkje utan mi hjelp, eg blir med å styrer fuglesleden!» Borti peiskroken humrar Gamlenissen igjen.

No planlegg dei korleis dei skal få til denne oppgåva, som både kan vere farefull og vanskeleg. Nissane monterer ein heisemekanisme ved døra, slik at dei klarer å få den store gryta opp og ut. Alle nissane hjelper til med å stable ho opp på sleden, og dytte sleden i gang, så fuglane klarer å dra. Der er ikkje råd å lette frå bakken med den tunge lasta, men fuglane dreg sleden fint bortetter snøen, berre dei har fått opp farta. Dei fem venene går bak og dyttar mellom snøfonner og småbakkar, så ikkje sleden skal køyre seg fast.

 

I trollhola er det ein sørgeleg tilstand. Alle trollungane sit og sturer. Dei finn ikkje på rampestreker ein gong, for dei er svoltne. Trollmor veit ikkje si arme råd, for dei har plukka så mykje bark dei berre kan finne. Det er ikkje stort meir å lage enn sur suppe av vatn og tørka, gamle restar av sopp og gras. Det har snødd så mykje at det er vanskeleg å finne noko dei kan bruke til mat. Dessutan er dei både sinte og triste for at dei blei lurt av nissane og dei to menneskeungane. Dei blei snytt både for julegraut og julebjelle.

«Det blir nok aldri noko jul hos oss trolla», sukkar Trolltufsen. Dermed er ulinga i gang igjen. Alle trolla sørgjer i kor.

«Kva er dette?» Det er Trollhufsa som spør. Ho har akkurat drege pusten inn gjennom nasen for å samle nok luft til eit kraftig trollul. Alle dei andre trolla også sniffar og luktar ut i lufta. « Eg trur sanneleg det luktar graut, eg», kjem det frå Trollgufse. «Det er nok berre lureri og terging», seier Trollmor trist. «Grauten er nok ikkje for oss troll, denne gongen heller.» Men trollungane er svoltne. Dei ber så fint dei kan om at dei må gå og sjå. Kanskje det verkeleg er graut å få denne gongen? Etterkvart skjøner Trollmor at dei må berre prøve. No er det ingen ting å passe på i hola, så dei labbar ut i snøen og natta, heile trollflokken. Lukta blir kraftigare etter kvart som dei går. Dei kjenner svolten gnage i magane.

 

Nede på sletta ved foten av trollfjellet står sleden med grautgryta. Litt lenger bak står Jenny, Sivert og nissane. Det er ikkje fritt for at nissane skjelv litt, men dei vil ikkje vere dårlegare enn dei to menneskebarna ved sidan av seg. Dei må vere modige. Trolla nærmar seg forsiktig. No roper Nissejens: «Grauten er til dykk, vi veit at de er svoltne! Vi vil ikkje at nokon skal mangle mat i jula – vær så god!» Trolla stansar. Kan det vere sant? Dei mumlar seg i mellom. Så ropar Trolltufsen: «Ikkje noko lureri?» Nissane forsikrar trolla om at alt er som det skal, grauten er til dei. «Berre ver så snill å løfte gryta ned frå sleden», seier Nissejens. No er trolla framme ved gryta. Saman løftar dei ho ned frå sleden, og straks høyrest berre godlydar og grautslurping frå trolla. Nissane, Sivert og Jenny listar seg bort til fuglesleden og klatrar oppi. «God jul!» roper dei i kor til trolla, som er altfor opptatt med å ete til å kunne svare.

«De må bli med ein tur inn i nissehuset før vi køyrer dykk heim igjen» seier Nissejens. «Vi har ei lita overrasking til dykk!» Nissane ser på kvarandre og smiler lurt.

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 20

Sivert og Jenny sprett opp samstundes – begge lys vakne! Rundt dei er det mørkt, dei skjøner at det er midt på natta, og at dei er på hemsen. Dei ser seg undrande rundt, og lurer på kva som vekte dei. På vindauget ser dei det: ein snøball er i ferd med å gli nedetter den blanke glasflata. Dei forstår straks kva som er på gang.

«Fort! Taustigen!» kviskrar Jenny. Sivert er ikkje sein, på ein blunk er taustigen ute av vindauget, og begge er på tur ned mot bakken i ei fart.

Nede i snøen står Nissejens, rett bortanfor han står sleden og alle sledefuglane. Dei kan lett sjå på Nissejens at det er noko som ikkje er som det skal.

«Kva har hendt?» spør Sivert,

«Kan de ikkje høyre det?» svarar Nissejens. «Fort, opp i sleden! Vi treng hjelpa dykkar!» Sivert og Jenny ser undrande på kvarandre, og først no er det som dei blir klar over lyden: skarp, skjerande uling! Den lyden dei har høyrt før, og som dei i går høyrde endå tydelegare! No er det som om lyden riv i lufta rundt dei. Dei skundar seg opp i sleden, og pakkar seg inn i skinnfellane så dei ikkje skal fryse. Det er berre Nissejens som er i sleden, han styrer fuglane rett opp og rett fram – og rett ned – ingen tid til morosame krumspring i lufta. I denne farta er det ikkje råd å snakke, dei får ingen svar av Nissejens.

«Vi må visst få hjelp frå julekorta for å få svar», seier Jenny. Sivert dreg fram eit kort frå lomma – heldigvis hugsa han å  ta med bunken med kort frå det hemmelege skapet då dei for.

«No skjøner eg», kjem det frå Jenny, då ho ser på kortet. «Det er trolla dette handlar om igjen. Det er trolla som lagar denne forferdelege lyden!» «Men sjå», seier Sivert – «det ser ikkje ut som dette trollet har det så bra! Han ser både duknakka og trist ut, der han går.»

No er barna spente på kva det er nissane vil ha hjelp til. Etterkvart er dei framme ved døra til nissane. Nissejens opnar, og dei smett inn. Straks er den grufulle lyden som klipt bort. Her inne i nissehuset kan dei ikkje lenger høyre den intense ulinga frå trolla.

Der er alle nissane samla midt i rommet. Det er julepynt over alt, varmt og koseleg, med fyr i peisen, lukta av graut og julekaker  – og i arbeidskroken står det stabla store mengder med ferdig innpakka julegåver. Barna trur at dette må vere alle leikene nissane har laga, og som dei sjølve også har vore med på å reparere. På silkeputa, midt i rommet, står julebjella – skinande blank og magisk! Sivert og Jenny kan ikkje forstå kva som kan vere gale, alt ser perfekt ut!

«Vi er så takksame for alt de har hjelpt oss med», seier Nissejens, «vi hadde aldri fått stelt i stand til jul, hadde ikkje de hjelpt oss med å hente julebjella tilbake!»

«De har kanskje allereie skjønt kva som er problemet no?» held Nisseguri fram. «Trolla er svært lite nøgde med situasjonen, dei har ula ustanseleg sidan julebjella blei henta frå hola deira.»

«Dei kan tydelegvis ikkje forstå at julebjella er vår!» seier Nissetruls med sint stemme. «Vi må berre få slutt på denne ulinga – vi kan då ikkje feire jul i slikt spetakkel. Kva skal vi gjere?»

Sivert og Jenny ser på kvarandre. Dei trur nok dei veit svaret. Men for å overtyde nissane vil dei ha litt magisk hjelp. Som dei har opplevd mange gonger allereie, reknar dei med at den hjelpa kan hentast frå julekorta. Sivert skundar seg å hente fram eit kort frå jakkelomma si. Saman studerer barna og nissane bildet. Det er stille ei lang stund. Etterkvart ser det ut til at alle forstår kva kortet fortel dei, alle nissane nikkar.

«Då er det berre å sette i gang!» smiler Jenny.

Publisert på

Julekalender: 20. desember

Torbjørn Færøvik (f. 1948) er cand. philol. med kinesisk historie som hovedfelt. Han har nær tretti års praksis som journalist, blant annet fra NRK, hvor han var utenriksmedarbeider fra 1991 til 1999.

Færøvik har utgitt flere kritikerroste reiseskildringer og ungdomsbøker. I 2009 utga han kritikerroste «Midtens rike – En vandring i Kinas historie».

I denne boka har Færøvik klart å omhandle 5000 år med i historie – på 624 sider! Og det på ein slik forteljande og spennande måte at dette også var ei bok eg måtte ha med meg i fleire format: med dagleg båttur til jobb gjekk reisa umerkeleg med Færøviks frodige, interessante djupdykk på øyret. Ein må berre bukke audmjukt for å få slik kunnskap og kompetanse formidla på ein så levande og interessant måte! I bokstabelen framfor meg – den som ventar på å bli lesen – ligg Færøviks «Orientekspressen». Eg gler meg.

 

Under har eg saksa frå Stian Bromarks omtale av boka i Dagbladet, 28.april 2010:

«Når Kina våkner, vil verden skjelve, sa Napoleon for 200 år siden.

I dag mistenker ingen dragen for å syvsove. Om 30 år vil Kina være en større økonomisk makt enn USA. Det framstår som en nyhet, men det er slik det alltid har vært. Nesten. Napoleon var like kortsynt som han var stuttvokst. Det var først på hans tid at Kina faktisk tok seg en middagslur — etter å ha vært usedvanlig arbeidsflittig i minst 4000 år, mens Europa i samme tidsrom snorket i vei.

For snart 60 år siden, den 1. oktober, sto landet på nytt opp, til lyden av en sprakende mikrofon som proklamerte for en skjelvende verden: «Vi, Kinas 475 millioner innbyggere, har reist oss. Vår framtid vil for alltid være lys».

Dessverre, viste det seg, sto landet opp med feil bein. Maos ord førte Kina inn i et mareritt det først de siste 15 åra for alvor har
slumret seg ut av.

Kinas storslagne fortid er nå blitt forelagt allmennmarkedet av den prisbelønte journalisten Torbjørn Færøvik.

Den innvidde vil kanskje innvende at de lange linjer har gått på bekostning av dybde, men det er hva det er — en konsentratversjon av 5000 årshistorie. Joseph Needham trengte som nevnt 16 bind (og prosjektet pågår fortsatt, av andre).

Færøvik mister ikke kronologien av syne, men historiske tråder spinnes fram og tilbake, med en omsorg for detaljer som om det var selvopplevde reiser, slik at resultatet blir et sømfritt, ulastelig og levende vevestykke.

En mer sober, stilsikker og sympatisk guide finnes knapt blant norske likemenn.»

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 19. desember

Dagens bok er kompleks – lag på lag med djuptliggande tematikk – i ei form ein på den tida boka var skriven i, knapt hadde vore borti. Den kan lesast på mange plan, som ein historisk, metafysisk, samfunnskritisk, filosofisk dannelsesroman – eller som ein krimroman med fantastiske, surrealistiske element.

Boka heiter  «Mesteren og Margarita» – forfattaren var  den ukrianskfødde russaren Mikhail Bulgakov. Han begynte på boka i 1928, og arbeidde med den heilt til han døydde 1940. Kona hans gjorde den ferdig etter hans død. Men boka blei ikkje gitt ut i Sovjetunionen før i 1973. Bulgakov var sterkt mislikt av det Sovjetiske styresettet. Han livnærte seg som oversettar og skreiv ”ufarlege” teaterstykke staten kunne godta.

Undervegs i skrivinga blei romanen meir og meir kompleks, noko lesaren også vil merke. Dette er eit mesterverk og en klassikar – og for min del nødvendig å ta for seg meir enn ein gong.

 

Omtale fra Den Norske Bokdatabasen:

«Romanen utspiller seg i to plan, et grotesk-fantastisk som skildrer livet i slutten av 1920-årenes Moskva, og et historisk-mytisk som skildrer Kristus før Pilatus og påskeukens videre begivenheter. I parallellføringen av de to plan gis en dyptloddende analyse av forræderiets, maktens og det ondes problem. Romanen er egentlig et etterlatt manuskript som først ble offentliggjort i fullstendig form i Tyskland i 1969.»

 

Omtale fra forlaget:

Mesteren og Margarita er Michail Bulgakovs hjertebarn som han skrev på 12 år og så vidt rakk å fullføre før han døde i 1940. I disse årene var han utestengt fra Sovjetunionens offentlige liv og opplevde nærmest bare motgang. Likevel fant han styrke til å skape en av det 20. århundrets store romaner. M & M sprenger alle grenser, tematisk og genremessig. Den er både krimroman, historisk roman, dannelsesroman, satire og epos. Mest dekkende er kanskje betegnelsen: en fantastisk fortelling, eller snarere – fortellinger, for boken inneholder minst to ulike historier. Den ene utspiller seg i Stalins Moskva, mens det som skjer i Jerusalem der en prokurator ved navn Pontus Pilatus får sjelefreden forstyrret når en underlig fange føres frem for ham. Interessant nok finner det fantastiske sted i Moskva, mens det som skjer ved påsketider i Jerusalem 2000 år tidligere skildres med streng realisme. Over dette historiske svelg knyttes de to historiene sammen på finurlig vis: Et fintfølende russisk åndsmenneske som bare kalles Mesteren har skrevet en bok om Pontus Pilatus, og den har kostet ham forstanden, så nådeløs var kritikken. Men just som en representant for den nye sovjetiske litteratur i åpningssekvensen av boken belærende demonstrerer at Jesus aldri har levd, skjer det noe. Dostojevskijs observasjon slår til: når menneskene slutter å tro på Gud får de besøk av Djevelen.»

 

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 19

Sivert og Jenny blir lenge borte. Foreldra deira styrer inne i hytta. Det er eit og anna som må reparerast. Det var planen å bruke desse ekstra feriedagane no i førjulstida til både å reparere småting som var øydelagt, og å hogge nokre tre som dei skulle stable som ved i vedskjulet. Dei har nok å gjere, så dei merkar ikkje først at barna er så lenge borte. Men så mørknar det ute.

«Skal tru kva dei har på gang no?» undrar Jennys mor. «Vi får vel gå og sjå etter dei – dei klarer seg nok fint der ute, eg er ikkje redd for det – men dei oppfører seg litt rart, syns ikkje de også det?» Dei tre andre nikkar. Dei finn fram lommelykter, kler på seg og er akkurat klare for leiteekspedisjon, då Sivert og Jenny kjem trampande inn døra. Dei har raude kinn og glade auge.

«Vi skal berre hente lommelyktene, vi kjem snart inn att!» seier Sivert, og før foreldra rekk å svare, er dei to barna ute att. Dei vaksne kan sjå lysa frå lommelyktene som forsvinn bak snøhaugane. Dei ser på kvarandre. «Det er nok best å gjere som vi snakka om», seier far til Sivert, «om berre vegen opnar igjen, så reiser vi heim og feirer jul. Vi har ingen ting å lage til jul med her!» Dei andre nikkar og er einige.

Ei god stund seinare kjem Sivert og Jenny inn igjen. Dei ser veldig lure ut, men vil ikkje seie noko om kva dei har styra med der ute. Dei vaksne er i dårleg humør. No fortel dei om planane om å reise heim, om vegen blir opna. Men til si store overrasking blir Sivert og Jenny lei seg!

«Vær så snill – kan vi ikkje vere her?» ber Sivert. «Men det blir då ingen jul når vi ikkje har julegåver, julemat og julepynt», seier far til Jenny. Jenny og Sivert seier ikkje meir, men dei håper inderleg at vegen ikkje blir opna før julaften. Dei vil vere her på hytta. Dei er dessutan snart ferdige med planane sine. Det blir ikkje meir snakk om dette. I staden blir det bålfyring og nye spennande historier om tippoldefar Jakob, dyr, nissar og troll.

«Kva er den lyden?» kjem det plutseleg frå Siverts mor. Alle lyttar. Dei kan høyre ein ulande lyd, langt borte. «Ein slik lyd har eg aldri høyrt før.» seier Jennys far. Men Sivert og Jenny ser på kvarandre. Lyden minner faktisk om noko dei har høyrt før…

Seint på kvelden er Sivert og Jenny oppe på hemsen.

«Vi må ikkje gløyme å sjå på julekorta i kveld, heller», seier Jenny. Dei hentar korta ut frå det skjulte skapet i veggen. Bildet på det øvste kortet viser eit vakkert pynta juletre. Ei jente og ei dame i fine kjolar står ved sidan av treet og smiler.

«Dette kortet er frå 1912 – det står på baksida», seier Sivert. «Tenk, 106 år gammalt!»

«Eg veit kva det tyder», smiler Jenny lurt. «Eg og», svarer Sivert. No må dei halde seg vakne til det er heilt stilt nede, til dei er sikre på at forledra søv. Dei vaksne er tydelegvis trøytte etter all trehogsten, for snart høyrer dei to barna snorkelydar inne frå begge soveromma. Dermed klatrar dei stille og forsiktig ned stigen frå hemsen, og listar seg bort i skapet i kjøkkenkroken. Der plukkar dei med seg det dei meiner å ha bruk for, og legg alt ned i ei korg. Så listar dei seg ut i vedskjulet og gøymer korga bak ein av dei høgaste vedstablane. Barna er trøytte. Etter å ha vore i vedskjulet sovnar dei straks. Der inne i hytta kan dei ikkje høyre like godt ulinga i det fjerne, og som stadig stig i styrke.

 

Publisert på

Julekalender: 18. desember

Det hender eg må ty til fleire ”kanalar” når eg les enkelte bøker. Dagens bok er ei slik. Då eg las denne boka måtte eg straks skaffe meg lydboka, slik at eg slapp å gjere opphald i denne utrulege reisa av ei bok, sjølv om eg måtte køyre bil nokre timar. Eg hugsar eg ved eit tilfelle måtte køyre ut til sida og stanse bilen, siden eg lo så tårene trilla, og sikten på vegen blei dårleg.

Peter Höeg er forfattaren og boka heiter «Elefantpasserens barn».

«Denne boka er imponerende inntil det svimlenede» skreiv Dagbladets bokanmeldar, Cathrine Krøger. Anmeldaren enda vel likevel opp med at boka kanskje var «too much» på mange vis, også med tanke på at slik frodig forteljarstil ikkje var hennar favorittlesnad.

Men for min del er denne burleske forteljargleda til forfatteren uimotståeleg. Det er berre å gi seg over, gløyme krav til realisme og logikk, og berre la seg rive med av leikande ordspel, pussige påfunn, uforklarlege hendingar, urealistiske ablegøyer, elleville karakterskildringar og karikuturar.

Eg er nok i utgangspunktet svak for denne burleske sjangeren med surrealistiske innslag, så dette var berre ei ”må ha” -bok for meg!

 

Her er omtalen frå forlaget:

«Det finnes ikke problemer, bare utfordringer, hevder prestedatteren Tilte Finø. I så fall er det litt av noen utfordringer hun og brødrene Peter og Hans står overfor, da foreldrene plutselig forsvinner. De har tidligere vært i myndighetenes søkelys på grunn av noen høyst mistenkelige mirakler. De fleste barn ville ha følt en lettelse over å være kvitt sine småkriminelle foreldre – men ikke disse tre. Peter og Tilte plasseres på behandlingshjem. Men de klarer å rømme til storebror Hans i København. I et halsbrekkende kappløp med tiden, gjennom adelige, kriminelle og religiøse miljøer, prøver barna å finne ut av hva som har skjedd med foreldrene. Snart dukker det opp små spor som peker i retning av en eventyrlig forbrytelse.»

 

 

 

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 18

Neste morgon vaknar Sivert først av alle. Han ristar i Jenny.

«No må du vakne!» Vi har mykje å gjere i dag!» Jenny strekkjer seg, gjespar – og er klar. Dei listar seg ned stigen frå hemsen. Alt er stilt og mørkt i den vesle hytta. Foreldra søv endå godt, for det er grytidleg på morgonen.

I skapet i kjøkkenkroken hentar dei dagens porsjon med solsikkefrø som dei strør inntil stammen på den gamle furua. Inst i skapet finn dei det dei treng: kveitemjøl, sukker og hjortesalt. Hjortesaltet og sukkeret er heilt størkna, det har nok stått i skapet lenge. Jenny fyrer i omnen, parafinlyktene blir tent. På gassblusset kokar dei opp snøvatn dei hentar ute i bøtta.

«Kanskje vi skal lage kaffi også, no når vi er så godt i gang?» foreslår Sivert. Den gode kaffilukta breier seg snart i den vesle hytta. Sivert og Jenny høyrer romstering inne på soveromma, og der kjem fire trøytte ansikt tittande forundra fram.

«Har de laga kaffi?» kjem det frå eit av dei trøytte ansikta «Så koseleg!» Snart sit dei alle rundt frukostbordet. Jenny og Sivert viser kva dei har gjort: ein stor klump med julemanndeig står klar til å bakast ut!

«Så har vi litt julegodsaker til jul likevel!» seier Jenny. «Det er då kjempefint,» seier mor til Jenny, «men korleis i all verda skal vi kjevle ut dette? Vi har då inga kjevle her? heller ingen kakeformer?» Då ler Sivert og Jenny. «Vi bruker ei tomflaske til kjevle – og ein kniv til å skjere ut kakefigurane! Då kan vi lage akkurat kva vi vil!» seier Jenny. «Vi tenner bål i ettermiddag og steiker kakene på ei steikeplate  på bålet», held Sivert fram. Foreldra synes dette er ein god idé.

 

Denne dagen blir det ein lang skitur på heile gjengen. «Det kjennes mykje mildare ut i lufta» seier Siverts far. «Berre det ikkje går fleire ras!» «Det er endå ei stund til vi skal reise heim, eg tenkjer dei klarer å opne vegen igjen til då» seier Jennys mor.

 

Det er litt seinare på dagen, etter skituren, at Jenny og Sivert ser fugleflokken komme mot seg. Dei er akkurat ute i vedskjulet for å hente ved.

«Kva kan det vere no, tru?» undrar Sivert. «Det ser ut som dei vil oss noko!» «Kom igjen, vi går etter dei!» seier Jenny. Dei skundar seg inn med veden. Dei finn ut at det er best å bruke skia, og spenner dei på seg. Dermed kjem dei seg fort fram, etter fugleflokken, som heilt tydeleg viser veg.

Jenny og Sivert har plukka med seg ting dei kan få bruk for frå vedskjulet: ein spade, tau og nokre gulerøter i fall dei blir svoltne på vegen. Dei hugsar kor svoltne dei hadde blitt då dei henta juletreet. Fuglane viser veg til ei bratt ur. Den er rett ved vegen, som endå er stengt av snøraset. Fuglane flaksar og kvitrar – og der ser barna kva som har hendt. Det står ein hest der nedi ura, det ser ut som han står fast! Hesten vrinskar då han oppdagar barna. «Stakkars, han er nok redd!» seier Sivert. «Vi må sjå kva som er gale.» Dei nærmar seg forsiktig, steg for steg. Det er enklare å ta seg fram utan skia i denne steinura. Jenny kjem på at dei har med seg gulerøter i sekken. Dei held dei fram mot hesten, mens dei snakkar roleg til han. Snart er dei så nær at dei kan klappe han forsiktig. Hesten står fast med eine foten i klem mellom to steinar. No finn dei to søskenbarna fram tauet og spaden. Jenny festar tauet rundt halsen til hesten, så han ikkje skal springe før dei har fått han heilt laus. Dei håper han ikkje er skada. Sivert grev med spaden klarer å få laus den eine steinen. Snart er hesten fri! Han vrinskar og baksar i snøen, men han ser ut til å vere heilt uskadd. «Eg er sikker på at bonden leitar etter han», seier Jenny. «Men han har sikkert vore på feil side av raset.» «Akkurat no hadde det vore fint om vi hadde dekning på mobiltelefonen.» seier Sivert. Så kunne vi ha varsla nokon i bygda om hesten. Men dei veit frå før at her oppe på fjellet er det nesten aldri råd å ringje. Hesten løftar føtene i den djupe snøen, barna leier den forsiktig i tauet. Men så ser det ut til at hesten vil klare seg sjølv. Dei slepp tauet, hesten går forsiktig ned mellom steinane. Det ser ut til at han veit kva veg han skal ta, for han får snart god fart på seg. Barna blir ståande å sjå etter han, og håper han finn vegen heim til eigaren. Snart er hesten ute av syne. Det er fuglane også. Men denne gongen finn Sivert og Jenny lett vegen heim att.

 

Dei luktar bålet på lang avstand. Foreldra har gjort klart til julemannbaking! På bordet inne i hytta blir deigen kjevla ut med ei tomflaske dei fann i skapet. Dei flottaste figurar blir skore ut frå deigen: hestar, grisar, fuglar, nissar og troll. Det blir mykje latter og moro. Figurane endrar seg når dei esar ut på steikeplata over bålet. Men dei smakar fantastisk! Barna gløymer heilt å fortelje om hesten.

 

Dei to barna sit ved kjøkkenbordet og et nysteikte julemenn og drikk saft. Saman ser dei på julekorta dei har henta oppe på hemsen. Dei vaksne er ute og høgg ved som dei stablar i vedskjulet. «Sjå på dette!» seier Sivert,  «dette må vere veldig gammalt!» Dei studerer bildet. Det er utan fargar, i svart og kvitt. Motivet på bildet er av ei jente som står ved sidan av ein snømann. «Kva kan vere meininga med dette, tru?» lurer Sivert på. «Men det er da lett! Kom!» ropar Jenny. Dei tar på seg vottar og huer og stryk på dør. «Kva skal dei no, tru?» seier Siverts mor, og ser etter dei, der dei blir borte i snøhaugane.

 

Publisert på

Julekalender: 17. desember

Ofte er det slik at det er dei bestselgande bøkene av kjende forfattarar som spring oss i auga når vi leitar etter lesestoff. Ikkje så rart, markedsføringa er ofte stor på desse bøkene. Men det kan det løne seg å gjere ein liten innsats i leitinga. Det er etterkvart svært mange små, uavhengige forlag der ute i bokvrimmelen. Mange indieforfattarar gir ut bøkene sine sjølve, uavhengig av dei store forlaga.

 

Boktipset i dag er «Sommerengel» av Anniken Bjørnes, Flyfly forlag.

Dette er ei rørande, vakker bok! Ho rettar seg mot barn frå alderen om lag 9 år og oppover. Tematikken er sorg. Sorga slik eit barn opplever det. Gabriellas mor er død av kreft, og vi møter Gabriella og faren, som begge er djupt inne i sorga.

Boka er gripande, skildringane er vakre og poetiske. På den andre sida av sorga ligg håpet. Dette er ei god og viktig bok, både for barn og vaksne.

 

Frå baksideteksten:

«Det er siste skoledag før sommerferien. Alle de andre gleder seg til å få fri, men Gabriella gruer seg. Inni henne er det et virvar av tanker og følelser. Mamma er borte, og sorgen ligger som en stor, tung stein i magen. Hjemme venter pappa, som har forsvunnet inn i sin egen verden. Hvordan skal denne sommeren bli – den første sommeren uten mamma?

Da lander en hvit sommerfugl i vinduskarmen. Den vifter mot henne med de små antennene sine. Er det noe den vil fortelle?»

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 17

«Kva er det som har hendt?» spør Jenny. No fortel foreldra deira at det har gått eit snøras om natta. Dei hadde vakna av buldringa midt på natta – og no på morgonen hadde dei vore ute for å undersøke kor raset hadde gått. Det viste seg at raset hadde gått over den einaste vegen frå bygda og opp på fjellet.

«Vi er innestengt!» seier mor til Sivert. Barna ser spørjande på dei vaksne. «Det betyr at vi ikkje kjem oss ned i bygda for å handle», seier Siverts far. «Men har vi ikkje alt vi treng?» undrar Sivert. No vekslar dei vaksne blikk. «Eh, nei», seier Jennys mor «vi har faktisk ikkje julemat, julegodteri, julemarsipan, julebrus og alt anna vi vanlegvis har i jula, Vi hadde då tenkt å handle inn til jul i bygda – og det rekk vi ikkje no, når vegen er stengt av raset, og det straks er jul!»

«Utruleg at de ikkje vakna av bulderet frå raset i natt» seier Jennys far, «de må ha vore veldig trøytte!» Barna ser fort på kvarandre. Dei vaksne skulle berre ha visst!

«Å, vi klarer oss nok!» seier Jenny. Ho og Sivert har andre planer i dag enn å bry seg med julemat og snop.

Foreldra ser storøygd på dei. Dei undrar seg på kvifor barna ikkje bryr seg – det hadde ikkje plaga dei at julepynten og gåvene var igjengløymt, heller! Kva i all verda var dette?

 

Jenny og Sivert spring ut så snart dei har fått i seg frukosten. Og der, rett under vindauget til hemsen står den: kjelken! Dei må le, desse julekorta som dukkar opp er verkeleg magiske! Korleis dette har gått til er ikkje lett å skjøne, men Jenny og Sivert finn fram trugene i boden, for dei skal gjere som bildet på julekortet viser: hente juletre!

Snøen er djup og tung å gå i, men det gjer ikkje noko når dei har truger på føtene. Då kjem dei seg fram der dei vil. Før dei går er dei bortom den gamle, krokete furua. Dei ser ikkje fuglar i treet akkurat no, men dei veit at dei vil komme tilbake. Sivert og Jenny har lommene fulle av solsikkefrø som dei dryssar under treet.

Det er ikkje lett å finne juletre, skal det vise seg. Dei to søskenbarna går langt innover i fjellet. Det er ikkje mykje tre som veks så høgt oppå fjellet, så dei skjøner at dei må komme seg lenger ned. Dei leitar og ser overalt, men det ser ut som den siste snøen som kom då raset gjekk har gøymt bort alt.

Dei er nær ved å gi opp då dei igjen får hjelp. Ein fugleflokk kjem kvitrande og flaksande rundt dei. Kor dei kom frå, anar ikkje barna, men dei flyg og flaksar framfor dei, så dei forstår dei vil vise dei noko. Eit godt stykke lenger framme i snøen ser dei ein liten grantust stikke opp frå snøen! Heldigvis har dei med seg spader, slik at dei kan grave fram det vesle treet.

«Sjå, kor fint!» seier Jenny. «Akkurat passe stort, også» seier Sivert og smiler. Men ingen av dei to har prøvd å sage tre før! Det blir litt av eit slit, dei må byte på med saginga, for det er tungt.

Endeleg er treet felt, og dei kan leggje det på kjelken. Dei to har arbeidd så hardt og vore så opptatt med saginga at dei ikkje har merka at det igjen snør tett rundt dei. Det er ikkje mykje dagslys igjen, og dei kjenner at dei er svoltne. Denne gongen har dei visst ikkje førebudd seg godt nok: ingen nistemat – og heller ikkje lommelykter! Dei hadde ikkje tenkt at det skulle ta så lang tid. I snøen rundt dei er spora deira borte. Dei veit rett og slett ikkje vegen tilbake til hytta!

«Kva gjer vi no?» undrar Sivert, «Her er det ingen nissar som kan hjelpe oss – og dei magiske julekorta er ikkje med! Dei ligg i lomma på den andre jakka mi.» Dei set seg ned på kjelken for å tenke. «Har du meir solsikkefrø i lomma?» spør Jenny. Det har Sivert. No strør dei frøa utover snøen der dei sit. Dermed tar det ikkje lang tid før hjelpa kjem: fuglevenene nappar i seg frøa, og er straks på vengane. Dei flaksar framfor Sivert og Jenny, som går etter dei.

Det blir heilt mørkt mens dei baksar seg framover i snøen. Men fuglane er heile tida rett ved, så det er ikkje vanskeleg å sjå dei. «Sjå der!» seier Jenny og peikar. Der ser dei lys frå to lommelykter! Dei høyrer også høge rop: «Sivert! Jenny!» Det er dei kjende stemmene til Siverts foreldre som er ute og leiar etter dei. Dermed tar det ikkje lang tid før dei er tilbake i den varme hytta.

Kveldsmaten smakar himmelsk, syns barna, skrubbsvoltne som dei er.

 

Denne kvelden blir det ikkje noko bål ute. Det snør tett. Sivert og Jenny er slitne etter den lange turen, og kryp opp på hemsen. Før dei legg seg til å sove finn dei fram dei gamle julekorta. Det øvste kortet i bunken viser ei jente som bakar julekaker.

«Kva er meininga med dette?» undrar Jenny. «Eg trur eg veit det», smiler Sivert. «Eit nytt oppdrag ventar oss i morgon!»

 

Dei søv tungt, begge to. Derfor kan de ikkje høyre lyden –  ein svak, ulande lyd i det fjerne…

 

 

Publisert på

Ei lita helsing til lesarane

Kvar dag før jul legg eg ut eit kapittel av den vesle julehistoria «Den magiske julebjella» – og eit boktips, henta frå bokhyllesamlinga mi. For meg er dette eit hyggeleg førjulsrituale. Det er gjerne tidleg om morgonen eg skriv litt, med kaffekopp, lukta av julerøykjelse – og dei to hundane mine, Frikk og Kaspar roleg sovande ved sida av meg. Ei god stund, med julestemning og ro.

Det er også hyggeleg å sjå på statistikken at talet på lesarar på sida mi er stadig aukande. Eg håper de som les også kosar dykk med det de les.

Eg hadde sjølvsagt ein plan då eg la ut det første kapittelet i «Den magiske julebjella» – ei grunnhistorie, som med små justeringar kunne tilpassast ein slags julekalender. Men det viser seg, som nesten alltid hender når ein skriv: historia lever sitt eige liv – og sanneleg om eg veit heilt kva som skjer  i alle kapitla framover! Ta det for det det er: eit lite, uhøgtideleg eventyr om jul og nissar – og om å hjelpe kvarandre. Desse små kapitla er ikkje underlagt vanleg regime med språkvask og korrekturlesing – slett ikkje tiltenkt noko bokform – så ber over med «smårusk»!

Det hadde vore svært hyggelig om lesarar hadde noko å kommentere: blir historia lest for barna i familien, kanskje?

Ønskjer alle ei god siste førjulsveke – eg lovar at historia om Sivert og Jenny i alle høve skal ende godt!

Helsing Olla

 

Publisert på

Julekalender: 16.desember

I dag skal det handle om ein «godbit» av ein klassikar, sjølvaste «Dracula»av Bram Stoker.

Eg har det slik at eg ikkje er så lett å få med på trua om overnaturlege vesen, men eg har særdeles lett for å bli entusiastisk av gode skildringar av slike vesen. Myte- og legendestoff er ei spennande materie – noko vi menneske har skildra, dikta og fortalt om i heile menneskeslektas historie.

Det fins utallege bøker og filmar om vampyrar, meir eller mindre fengande, alt etter kva ein ønskjer av underhaldning. Dei fleste er det etter mitt syn lett å hoppe bukk over. Men Bram Stokers Dracula er meisterleg. Boka kom ut i 1847 og er skriven i dagbok- og brevform, ein stil som var vanleg i mange bøker i Viktoriatida. Vi møter den mystiske vampyrgreven Dracula på jakt etter blod i London.

Om bakgrunnen, henta frå Wikipedia:

«Myten om vampyren Dracula skal være basert på den historiske fyrst Dracula av Valakia (1431–1476), også kalt Vlad Ţepeş eller «Vlad spidderen», en nasjonalhelt i Romania fordi han utfordret Det osmanske rike og lenge klarte å holde Valakia uavhengig. Men han var også kjent som en grusom hersker. Navnet «Dracula» betyr «sønn av Dracul», som var tilnavnet til faren Vlad II Dracul. Dette skal ha oppstått fordi faren var ridder av den ungarske Drageordenen, hvis ordenstegn var en drage, og fordi en drage var preget på hans mynter. Undersøkelser av Stokers kilder har vist at Dracula har lite til felles med den «virkelige Dracula» annet enn tilnavnet.Stoker plasserte ham i Transilvania og ikke i hans eget land og reduserte ham også fra fyrste til greve.»

Eg vil tru at mange kjenner handlinga i denne boka, om ikkje kan ein finne meir om innhaldet i ho t.d. på Wikipedia.

Men eg vil nemne ei særskild utgåve av boka: Dracula, Bram Stoker, edited by Paul Riquelme. Case Studies in Contemporary Criticism.

Denne utgåva er for dei som ønskjer å vite meir om tematikken, analysene og bakgrunnen, i eit kritikkperspektiv, for Bram Stokers bok spesielt, og Draculamyten generelt. Mellom anna er boka stappfull av noter og litteraturforslag for å dukke endå djupare ned i stoffet. Eg nemner her t.d.: «Vikram and the Vampire» by Captain Sir Richard F. Burton. The  Classic Hindu Tales of Adventure, Magic, and Romance, Edited by his Wife Isabel Burton.

Men å lese sjølve boka, som den underhaldninga det faktisk er – held lenge! Det er den einaste vampyrforteljinga eg faktisk har opplevd å få frysningar av, noko som er Bram Stokers forteneste.