Publisert på

Julekalender: 15. desember

Det er 15. desember i dag, og sjølvsagt langt over tida til å tipse om bøker som kan lesast som julekalender! Eg gjer det likevel, då eg satsar på det kjem fleire julemånader – og kan hende ikkje alle er like nøye på om dei les eit eller fleire kapttel om dagen i desember, heller?

Det fins mange slike bøker etterkvart, årets store «snakkis» i så måte, «Snøsøsteren» (Lunde/Aisato) har blitt omtalt så mykje at eg heller plukkar fram ein annan favoritt: «Julemysteriet»av Jostein Gaarder. Denne boka inneheld alt ei slik julebok bør ha. Gaarder tar utgangspunkt i ei realistisk rammeforteljing, som han legg fiksjonslaga inni, ein teknikk ofte kalla ei «kinesisk eske». Dette er ein velkjent teknikk innanfor sjangeren fantastisk litteratur. Gaarder gjer dette på ein fin måte, spenninga er til stades heile vegen, reisa går føre seg både i geografien, historia og i fantasien.

 

Baksideteksten skildrar godt kva boka handlar om:

«’Det var midt i skumringstimen. Julegater var tent, tjukke snøfiller danset mellom lyktene…’

Her begynner Joakims julemysterium. I en bortgjemt bokhandel finner han en magisk julekalender. Hver dag når han åpner en luke i kalenderen, faller det ut en lapp med en fortelling om Elisabeth og hennes reise til Betlehem. Det er en reise gjennom Europa og Lilleasia, men det er også en reise gjennom historien. Hvem har laget den forunderlige julekalenderen? Kan det være den mystiske blomsterselgeren på torget? Handler fortellingen på de små papirlappene om Elisabeth, som en gang for lenge siden ble borte for moren sin i julehandelen? Og den unge kvinnen på bildet foran den store Peterskirken i Roma, kan det være den samme Elisabeth?»

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 15

Sivert og Jenny torer knapt røre seg. Dei må ikkje bli oppdaga, om det då er eit troll som er der!

«Hei – det er berre meg! Vi må skunde oss!» seier ho som no dukkar fram i mørkret med kjelken. Det er Nisseguri! Dei hjelper kvarandre med å løfte den tunge julebjella opp på kjelken. Søskenbarna pustar letta ut.

«Vi må ta ein annan veg ned frå fjellet» seier Nisseguri, trolla vil sjå etter oss den vanlege vegen. «Kom, vi dreg kjelken bortover her først, før vi akar nedover fjellsida.»

 

Trollmor vaknar av lyden av trampande trollføter i hola. Ho sprett opp, litt ør etter å ho sove, men lest som ho har vore vaken heile tida. Trolla fortel om den mislykka turen etter graut.

«Jaja, men vi har no heldigvis julebjella,» seier Trollmor, «snart blir det så mykje graut at vi knapt klarer å ete han opp!»

«Vi får løfte bjella ut av gryta og finne ut korleis ho verkar», seier Trollgufse. «Ja, no er det sannelig på tide med både graut og julestell her!» seier Trolltufsen. Tre av trolla går bort til gryta. Dei blir ståande og stire ned i gryta. «Kva er det?» spør Trollhufsa. «Bjella er ikkje her!» ropar Trolltufsen. No kjem alle trolla strøymande til gryta. Alle kikar oppi – dei kan nesten ikkje tru det er sant – gryta er tom! Eit jamrande rop stig stig opp frå hele trollflokken i kor! Så ser Trollgufse rasande mot buret. Han vil få jentungen til å fortelje kva som har hendt med bjella. Men buret er tomt – døra står open, på vidt gap! Ropet frå trolla stig endå sterkare, opp gjennom holet i trollholetaket, og ut i den mørke natta.

 

Ute i fjellsida høyrer Jenny, Sivert og Nisseguri ropet til trolla. Dei ropar så høgt at fjellet rister. «No må vi verkeleg skunde oss!» seier Nisseguri», «trolla er straks ute på leiting!»

Dei skjøner at ikkje alle kan få plass på den vesle kjelken  –  julebjella tar nesten heile plassen.

«Nisseguri, du må ake med bjella, vi klarer oss», seier Jenny. Nisseguri ser tvilande på dei, men Sivert nikkar. «Har vi klart oss til no, greier vi vel å komme oss tilbake også», seier Sivert. «Skund deg!» Dermed forsvinn kjelken med Nisseguri og julebjella nedover fjellsida, og er snart ute av syne. Dei to barna kravlar, sklir og stampar i snø, rett som det er ramlar dei og rullar eit stykke, før dei igjen er på beina. Det er bratt i fjellsida, rett som det er må dei hjelpe kvarandre opp frå søkk og snøfonner.

Det var på høg tid dei kom seg av garde, for bak seg kan dei høyre ropande, trampande troll! «Tenk om dei har oppdaga spora etter oss!» seier Jenny. Lyden av trolla kjem stadig nærare. Dei to barna spring så fort dei klarer i den djupe snøen. Men trolla haler innpå dei. Dei har skjønt for lenge sidan kor dei er, sjølv om barna har tatt ein annan veg.

«Vi må finne ein stad å gøyme oss, eg trur ikkje vi rekk å springe frå trolla!» seier Sivert. «Men her er det då berre snø og fjell», kjem det engsteleg frå Jenny. «Kan du ikkje hente fram julekorta, kanskje får vi eit råd, det har då hendt fleire gonger!» Sivert skundar seg å dra fram julekorta frå lomma. Bildet viser ein nisse, med leiker av alle slag rundt seg. «Men dette er då ikkje til noko hjelp!» seier Jenny fortvila. «Vi kjem oss ikkje herifrå med dette!»

No er trolla så nære at dei kan sjå omrisset av dei mot månen. Denne gongen står Sivert og Jenny heilt rådville.

«Kva gjer vi no?» seier Sivert.

 

 

 

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 14. desember

 

 

Det er ein fin ting dette – å ha bokhylla som prosjekt i desember månad.  Ein blir svært merksam på støvet, sjølvsagt, og får nytta høvet til ein liten omgang med støvkosten  – men det som er kjekt er å møte «gamle vener» igjen, bøker ein ikkje har tenkt på dei siste tjue, tretti åra, men som ein ved gjensyn hugsar gjorde inntrykk. Ein er alltid summen av sine aldrar, så fleire av desse bøkene som no freistar til gjenoppleving, kan det hende eg ser på ein heilt annan måte i dag enn for tjue år sidan.

Ein bokserie eg møter igjen med glede er Tor Åge Bringsværds praktverk: «Vår gamle gudelære». I mi bokhylle står berre tre av bøkene i serien – ved gjensyn er det meg heilt ubegripeleg at eg ikkje har skaffa meg alle. Er ein opptatt av mytologi og kunst, representerer desse bøkene eit fantastisk møtepunkt.

I denne serien er det 12 bøker, kvar bok omhandlar eit kapittel – fra då verda blei skapt, til Ragnarok. Kvar bok er rikt illustrert av ein kunstnar: Jan Baker, Stella East, Fam Ekman, Ingunn van Etten, Finn Graff, Dagny Hald, Johanne Marie Hansen-Krone, Hilde Kramer, Therese Nortvedt, Thorstein Rittun, Arne Samuelsen og Gino Scarpa.

Eg er usikker på om desse bøkene er å få i desse første utgåvene enkeltvis, men historiene og mange av illustrasjonane er i alle fall samla i ei bok: Vår gamle gudelære.

«Baksidetekst: For oss er jorda rund, en av mange kloder – i et uendelig univers.Vi vet at himmelen er uten grenser, at solen bare er en stjerne – også den en av mange.

Bak hver gåte vi løser, finner vi nye. Men vi vil alltid søke videre. Det er det som gjør oss til mennesker. Vår nysgjerrighet. Vår trang til å finne en forklaring. Til å forstå. Til å gi navn til alt vi ser og opplever.

Hver tid har sine forklaringer, sin måte å se verden på. I denne og andre bøker skal vi forsøke å vise hvordan de gamle nordmenn tolket livet og tilværelsen. Vi skal tusen år tilbake i tiden – gjøre små streiftog inn i det som med et fremmedord heter norrøn mytologi, men som vi like gjerne kan kalle vår gamle gudelære»

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 14

Trolla travar i veg, så muntre og glade troll klarer å bli. Dei kjenner grautlukta og gler seg.

Trollmor er allereie langt inni draumeland. Ho ligg på golvet ved sidan av grua der gryta står, og snorkar med ein kraftig dur.

Sivert følgjer rådet på julekortet: nedi sekken har han peparkaker. Dei fleste peparkakene er knust etter at sekken blei slengt rundt omkring i snøraset, men han finn til slutt eit heilt, fint peparkakehjarte. Det held han fram – og før han veit ordet av det står det ei skjor framfor han. Skjora vippar på stjerten og skakkar på hovudet – og  et opp heile peparkaka på ein blunk! Ho står roleg framfor Sivert. Det skin i dei kvite fjøra, og den lange, svarte stjerten vippar opp og ned. Sivert finn fram nøkkelen, skjora tar han i nebbet sitt, og spankulerar innover i hola. Sivert står i holeopningen og ser at skjora trippar rett bort til buret. Jenny har oppdaga både Sivert og skjora. No strekkjer ho handa ut mellom bursprinklane og får tak i nøkkelen! Sivert peikar på gryta og opp i lufta rett over gryta. Jenny nikkar og forstår. Sivert vil klatre opp på det som er taket i trollhola. Der er det eit hol i framspringet på fjellet. Det er det holet som er rett over grua der trollgryta står, og der røyken frå varmen stig opp og ut når trolla lagar barkegrauten sin.

Jenny er så glad for at Sivert har funne henne! No vrir ho om nøkkelen i låsen på buret så forsiktig ho klarer. Ho må ikkje lage ein einaste lyd, for då kan Trollmor vakne. Ho opnar døra til buret uendeleg sakte, slik at døra ikkje skal lage lyd på dei rustne hengslene. Jenny listar seg steg for steg mot grua. Meir enn ein gong kvepp ho til av at Trollmor snorkar ekstra høgt. No er Jenny ved gryta, ho ser opp, og ventar på at Sivert skal vere klar til å gjere sin del av planen.

Sivert er omsider oppe på trollholetaket. Det er bratt, mørkt og vanskeleg å finne fotfeste på iskledde steinar som stikk fram i snøen, men han klarer det. Frå sekken finn han fram eit langt tau og ein krok dei fekk med frå nissane. Han festar kroken i tauet med ein solid knute. Sakte, sakte firar han tauet ned gjennom holet i taket. Rett under står Jenny klar. Endeleg er tauet med kroken rett over gryta! Jenny skundar seg å ta tak i kroken før han treff julebjella som ligg i gryta. Det ville blitt litt av ein lyd om kroken slo borti bjella! Ho festar kroken i ringen på bjella, rykkjer forsiktig eit par gonger i tauet så Sivert skal forstå at alt er klart. Ho står heilt i ro og ser at bjella sakte, sakte blir løfta ut av gryta. Jenny passar på at bjella ikkje kjem borti gryta, for då vil sikkert Trollmor vakne av lyden. Så listar ho seg med lydlause steg ut av hola. Ho må klatre opp til Sivert på trollholetaket og hjelpe han med å få bjella heilt ut av hola.

Samtidig er trolla framme ved målet. Dei har gått etter lukta, strake vegen mot bålet nissane har tent for å varme grauten i gryta. Den siste biten har ikkje lukta vore så sterk, men dei ser røyken frå bålet, så dei veit kor dei skal.

«Hoho – no blir det graut!» hoiar trollet som kjem først fram. «Vent på oss!» ropar dei andre. Men så høyrest eit brøl! «Gryta er tom! Ingen graut!» ropar trollet som kom først. Alle dei andre kjem bort og ser det same: gryta er reinsleika og tom. Ikkje så myke som eit einaste grautgryn igjen! Så ser dei i snøen rundt bålet. Der er det alle slags dyrespor frå hjort, rev, hare og alle andre dyr som finst i fjellet, og som har forsynt seg av den gode grauten. Godt gøymt bak tuer og snøskavlar sit Nissejens og dei to andre nissane godt gøymt og humrar og ler, då dei ser dei slukøra trolla.

«No må vi skunde oss», seier Nissejens. Dei tre nissane skil lag.

«Trolla er sure, sjølvsagt. Men eit av trolla seier: «Vi har då heldigvis julebjella! No er det berre å få den til å fungere, så har vi så mykje graut vi berre vil». Dei andre trolla nikkar. «Kom igjen, vi skundar oss heim til hola!» ropar eit anna troll. Dermed stryk dei av garde i samla flokk.

På holetaket strevar Sivert og Jenny med å få den tunge julebjella ut gjennom holet i taket. Dei må vere forsiktige, dei er redd småstein kan lausne og ramle ned i hola. Då vil garantert Trollmor vakne og sjå kva som hender! Men dei klarer det – endeleg er bjella ute! «No gjeld det å komme seg herifrå!» seier Jenny.

Sivert leitar i sekken etter lakenet dei skal dra med seg julebjella på. Men lakenet ligg i Jenny sin sekk, og den har trolla tatt! Sekken ligg sikkert i trollhola, men inn dit torer dei ikkje gå no!

«Vi må berre prøve å få med oss bjella på eit eller anna vis», seier Sivert. Akkurat då høyrer dei trolla rett ved. Dei er allereie tilbake ved hola!

Dei kan oppdage at bjella er borte kva augneblikk som helst!» seier Sivert, «Kva skal vi gjere?» seier Jenny, «vi kjem oss ikkje fort nok herifrå!»

«Vi ser om julekorta veit råd!» seier Sivert, som straks stikk handa i lomma og dreg fram eit kort. I månelyset ser dei bilde av ei nissejente på ein kjelke. «Ein slik kjelke er akkurat det vi hadde trengt no!» seier Jenny. «Men sjå, eg sysnes denne nissejenta på bildet ser litt kjent ut?»

Akkurat då høyrer dei ein lyd rett bortanfor der dei står, begge snur seg fort, kan det vere trolla som har oppdaga dei?

 

 

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 13. desember

Dagens bok er eit «drops»! I alle fall om ein er litt hekta på gamle, støvete, handskrevne manuskript, :«Lysets by, reisen til Zaitun  1271», Jacob d’Ancona, redigert av David Selbourne. Utgitt i 1997.

Frå baksida av boka:

«I året 1271, fire år før Marco Polo, foretok den jødisk-italienske handelsmannen Jacob d’Ancona en farefull reise til Østen med Zaitun, Lysets by, som mål. Dette er hans skildring fra den dristige ferden, gjenoppdaget som manuskript i vår tid – et manuskript som har skapt debatt verden over i faglige og litterære kretser på grunn av de mystiske omstendighetene rundt dets opphav.

Dette møtet med en av de store verdenssivilisasjoner er som et vindu mot middeladeren; d’Ancona møter mennesker fra alle smfunnslag, han forteller om normer og skikker, diskuterer teologi og filosofi med de lærde og har øye for alt som forgår i denne for Vesten nye og ukjente delen av verden, og gir dermed selv et unikt bilde av tidens mentalitet og menneskesyn. Et oveflødighetshorn av en reiseskildring!»

 

Då boka kom i 1997, blei den møtt med mykje skepsis i akademiske kretser. Ein meinte at dette var eit falskt manuskript, at det ikkje eksisterer. Det er også mykje hemmelighetskremmeri frå David Selbourne, som har redigert dette manuskriptet, om kven eigaren er, og kva opphav manuskriptet eigentleg har.

Det blei og sagt at denne Jacob d’Ancona ikkje kunne ha eksistert. Ein person langt forut for si tid, som ikkje er truverdig utifrå middelalderens normer, og korleis han praktiserte jødedom. En person for god til å vere sann.

Men uansett om dette er basert på eit ekte manuskript eller ikkje: boka er spennande, underhaldande og gir oss innblikk i den tidas levesett, godt mogeleg ispedd middeladerske overdrivelsar her og der – men utifrå ein god forteljars ståstad. I tillegg til fargerike skildringar, har boka interessante illustrasjonar og mykje historisk informasjon, og godt utstyrt med noter. 401 sider, tettpakka med interessante framstillingar.

 

 

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 13

«Kva kan det vere?»  Nissejens står midt på golvet i nissehuset og lyttar. Dei andre nissane stoppar også opp med det dei driv på med for å høyre betre.«Kakk, kakk, kakk» høyrer dei frå døra ned til huset. Nissejens skundar seg til døra og opnar. Der står sledefuglen med eit kort i nebbet. Nissejens takkar fuglen og gir han korn. Han snur og vender på kortet, men forstår ikkje kva det kan tyde! Han går bort i peiskroken der gamlenissen sit og småsøv. Nissejens ristar i han og viser han kortet. Då bråvaknar gamlenissen og sprett opp frå stolen: «Dette er frå Sivert og Jenny, forstår du vel», seier han. «Noko har hendt – og med kortet her ber dei om hjelp! Fort, fort, nissar, her må det kokast graut!» Dei andre nissane hadde ikkje skjønt kvifor Sivert og Jenny skulle ha med seg gryte og grautgryn, men det hadde gamlenissen! «Dei hadde sjølvsagt tenkt å varme grauten på eit bål, slik at den gode lukta frå grauten skulle lokke trolla ut frå hola! Når alle trolla var ute på leiting etter den gode grauten, ville det vere enkelt å hente julebjella i hola. «Men no må noko ha hendt, sidan dei må ha hjelp frå oss!» seier gamlenissen. Snart er grauten ferdig, det er berre å varme han på bål når dei finn ein høveleg plass ute på fjellet. Mens grauten kokar spring Nissejens rundt og pakkar med seg slikt dei kan komme til å trenge. Nissetruls og Nisseguri melder seg igjen til å vere med – og snart er alt klart til ein ny ekspedisjon ut frå nissehuset.

Sivert er først redd, for han ser ikkje med ein gong kva dei store skuggane kan vere! Men så ser han det: det er dei to hjortane som Jenny og han ga mat til tidlegare den natta! No kjem dei for å hjelpe Sivert! Sivert kan nesten ikkje tru sine eigne auge då han ser at sekken hans heng i horna til den eine hjorten! Dei to fine dyra trakkar og trakkar rundt Sivert, så snøen blir stampa saman, og snart klarer Sivert å komme seg laus. Han finn fram mat til både seg og hjortane frå sekken. No gjeld det å komme seg til trollhola og hjelpe Jenny – han er sikker på at trolla har tatt henne med dit. Å finne fotspor no etter snøraset, kan han berre gløyme. Men han finn vegen likevel, for han veit omtrent kor høgt oppe i fjellsida hola er. Mens han går tenker han på kortet han sendte med fuglane. Han håper at nissane forstår!

Det blir ein tung tur for Sivert, for snøen er djup, og det er bratt. Omsider er han like ved hola. Han finn same gøymeplassen han hadde sist, då dei hadde oppdaga at trolla hadde julebjella. Han høyrer at trolla snakkar der inne, og strekkjer seg så langt fram han torer for å høyre betre.

«Usj, denne bjella virkar endå ikkje!» brummar eit av trolla. «Vi har no pussa ho så godt vi kan». Seier eit anna troll. Eit anna troll ropar innover i hola: «Du må vel vite korleis vi skal få denne dumme julebjella til å lage graut og pynte til jul?» Då ser Sivert buret inst i den mørke hola. Han ser også Jenny der inne! Han hadde hatt rett, det var trolla som hadde fanga henne. Brått kjem han på kva nøkkelen på kortet tyder: det er sjølvsagt nøkkelen til buret! Fuglane visste kva nøkkelen var til og ville hjelpe. Sivert tenkjer så det knakar. Korleis i all verda skal han klare å låse opp buret? Han må lokke trolla ut av hola! Han opnar han sekken sin. Han og Jenny hadde planlagt å lage graut på bål, og lokke trolla ut av hola med grautlukta. Men det kunne ikkje Sivert klare åleine – han kunne ikkje vere to stader på ein gong.

«Tenk om dei magiske julekorta kan hjelpe meg igjen», tenker Sivert, og tek fram eit av korta frå lomma si. På bildet ser han ei skjor, og ein gut, omtrent på hans eigen alder, som gir noko til skjora. Han ser nøye på bildet. Det er ei peparkake guten har i handa. Sivert tenker så det knakar i hovudet: Kva kan vere meininga med dette bildet?

Akkurat då kjenner han ei lukt. Ei nydeleg lukt. Lukta av nykokt graut! Sivert smiler for seg sjølv. No veit han at nissane har forstått kortet fuglane tok med. Dei hjelper Sivert med planen! Det er ikkje berre Sivert som kjenner den gode lukta. No høyrer han frå trollhola: «Ååååh, kjenn på den gode grautlukta! Er det julebjella som endeleg er i gang?» Sivert ser at trolla stimlar saman rundt gryta som står i grua. «Nei, akkurat like tom gryte her!» «Men kjenn, lukta kjem frå utsida av hola! Det luktar mykje – då må det vere mykje graut!» Trolla kranglar om kva dei skal gjere. Svolten gneg i tarmane, den gode grautlukta freistar, og julebjella er endå ikkje i gang med noko som helst. Dei vil ikkje gå frå julebjella, tenk om nissane kom og tok den mens dei var ute. Til slutt blir dei einige om at ein av dei skal halde vakt i hola, mens dei andre finn grauten. Trollmor melder seg frivillig til å halde vakt, ho er for trøytt til å bakse seg ut i snøen. Ho vil nytte høvet til å kvile seg litt. «Men då må de ta med graut heim til meg!» seier ho morskt.» Det lovar trolla, og legg i veg ut gjennom trollhola, den vegen nasen peikar, mot den gode grautlukta. Sivert har gøymt seg ekstra godt, og sit heilt urørleg på gøymestaden sin. Ingen legg merke til han, til det er svolten for stor hos trolla. Det er endeleg håp om graut!

Det tar ikkje lange stunda før Sivert høyrer Trollmor geispe høgt inni trollhola. «Det kan då ikkje gjere noko om eg tar ein bitteliten lur mens dei andre hentar graut», mumlar ho for seg sjølv. «Jenta er innelåst i buret, nøkkelen borte for alltid. Eg gøymer bjella så ho er heilt trygg. Det er då ingen som vil merke at eg har slumra litt». Sivert ser at ho løftar julebjella opp i den tomme grautgryta.

No gjeld det å få låst opp for Jenny, så dei kan vere to om å få tak i julebjella. Julekoret har gitt eit godt råd, no veit Sivert korleis han skal få Jenny ut av buret.

 

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 12. desember

Vi er igjen i bokverda retta mot barn. Dagens bok er klassikaren «Morgentåkedalen» av Jan Debritz og Ronald Jakobsen (ill.) Boka kom i norsk utgåve første gong i 1981.

Boka handlar om Morkel Mosetuss som bur i ei trygg hole i skogen saman med venene sine, dei andre mosetussane. Ei natt har Morkel Mosetuss ein draum: han ser ein fantastisk, lysande kjempesopp! Han veit at denne soppen må han finne, slik at han kan bli rik og berømt. Ein slik kjempesopp er nemlig ein umåteleg rikdom for ein mosetuss. Sopp er livretten deira! Morkel får med seg vener på vegen for å leite opp soppen, men snart vågar dei ikkje bli med lenger, og Morkel held fram på reisa åleine. Som i alle eventyr møter han farer og medhjelperar. Den klassiske «Mentoren» dukkar opp i skapnaden til gamle kong Trerot, den klokaste av alle i skogen. Kong Trerot minner Morkel Mosetuss på at det fins viktigare ting i livet enn sopp, men kva det er må han sjølv finne ut. Morkel finn soppen. Men så dukkar den største faren av dei alle opp: Grumlaren!  På reisa har vi saman med Morkel høyrt stega hans, sett frykten han sprer, som skogens mørke makt. I det Morkel ser skatten framfor seg oppdagar han at Lyngtuslaren Lindor og venene hans er i ferd med å bli tatt av Grumlaren. Det er her Morkel blir stilt opp mot det avgjerande valet om å få rikdom og ære – eller å hjelpe nokon som er i naud. Morkel vel det rette, han vil berge Lindor Lyngtuslaren og venene hans. For å hindre at Grumlaren tar Lindor, vil Morkel som siste utveg ofre seg sjølv, men i siste liten kjem medhjelparar til unnsetning – og alle kjem seg trygt inn i hola til Morkel og dei andre mosetussane, mens den rasande Grumlaren rømmer langt vekk.

 

Ein kan sikkert stille spørsmål om overtydeleg «pedagogisk» rettleiing om å gjere dei rette vala, og også om dette med tematikken i å ofre seg sjølv. Uansett går denne historia rett inn i det universelle, arketypiske i alle verdas undereventyr – og rører oss. Som i all slik litteratur handlar det om eksistensielle problem som er grunnleggjande og felles for alle menneske – små som store.

 

Illustrasjonane er i ei særstilling: stemninga og magien i dei duse bilda er til stades gjennom heile boka. Alle kjensler blir skildra i illustrasjonane: håp, angst, sinne, skrekk, glede…

Høgdepunktet over alle er illustrasjonen av Grumlaren som fyller heile boksida, med vidope gap og ville auge. Akkurat dette bildet har nok festa seg i mange barnesinn: så skummelt at det er nesten så ein ikkje tør sjå, men desto større lette når venene overvinn frykten og Grumlaren – og ein sjølv som lesar kjenner seg som deltakar i det store dramaet.

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 12

Trolltufsen og Trollgufse kjem hoiande inn i trollhola.

«Sjå kva vi fann!» ropar Trolltufsen, mens Trollgufse opnar sekken, og Jenny kjem til syne. Ho er ør og fortumla, redd – men aller mest sint! Ho hoppar fram på golvet og trampar i golvet: «Slepp meg ut herifrå!»

Men trolla ler så det rungar i hola. «Ja, dette var god fangst, gutar!» seier Trollmor. «Vi set ho i buret, så veit vi kor vi har ho!» Dermed grip sterke trollhender tak i Jenny, løftar ho opp og set ho i eit  stort bur som står lengst inn i trollhola, i ein mørk krok. Trolltufsen vrir om ein stor nøkkel som står i låsen på utsida av buret, ler høgt og kastar nøkkelen ut av trollhola, ut i snøen!

Jenny blir fortvila, korleis skal ho komme seg ut herifrå no? Og korleis skal det gå med planen ho og Sivert hadde? Han klarer ikkje gjennomføre han åleine!

 

Sivert trakkar seg oppetter fjellsida i trollspora. Han er så opptatt med å ikkje miste sporet, at han ikkje høyrer buldringa frå fjellet. Han merkar det ikkje før det er for seint! Plutseleg blir han velta overende av snø som rasar nedetter fjellsida. Snøen riv han med seg, han merkar at han har mista sekken sin. Han blir dregen med av snømassane i vill fart! Då ferda endeleg er over ved foten av fjellsida, har han snø rundt seg på alle kantar. Heldigvis er hovudet over snøen så han kan puste, men kroppen sit heilt fast i tettpakka snø! Sivert klarer så vidt å røre armane. Litt etter litt har han hendene fri, men klarer ikkje få laus føtene. Han sit heilt fast! Sivert er fortvila. Jenny er fanga av trolla, og her sit han, utan å kunne komme seg nokon veg. Sekken er borte – utan det som er pakka ned i sekken kan han ikkje utføre planen om å få tak i julebjella.

Sivert veit inga råd. Men så høyrer han som ein sus i lufta. I mørkret er det ikkje så lett å sjå kva det kan vere, men han slepp å undre seg lenge: ein stor fugleflokk landar i snøen like ved han. Desse fuglane har han sett før! Det er nissane sine sledefuglar! Ein av dei har noko hengande rundt halsen! Sivert er sikker på at det er den fuglen Jenny og han hjelpte utanfor hytta. Fuglen flaksar rett mot Sivert. Han strekkjer ut eine handa og løfter forsiktig av det som heng i ei snor rundt halsen på fuglen: det er nøkkelen han såg på julekortet! Denne nøkkelen må vere viktig sidan den var på kortet, og fuglane no kjem hit med han, tenker Sivert. Kan nøkkelen ha noko med Jenny eller trolla å gjere? Sivert ser på fuglane. Dei flyg ikkje sin veg, det ser ut som de sit der på snøen og ventar på noko.

«Kanskje korta kan gje råd ein gong til?» seier Sivert til seg sjølv, og klarer så vidt å få handa nedi jakkelomma. Han har klart å lage seg eit litt større rom i snøen rundt seg, men føtene sit endå heilt fast. Fingrane hans får tak i eit kort som han lirkar fram frå lomma. Sjølv om det er mørkt, skin månen såpass godt at Sivert kan sjå kva det er bilde av på julekortet. Ein nisse sit ved peisvarmen og rører i glørne – og over elden heng ei grautgryte! No forstår Sivert kvifor fuglane sit og ventar. Han strekkjer handa med kortet fram mot fuglen som hadde gitt han nøkkelen, fuglen tar straks kortet i nebbet – og med det same er heile fugleflokken i lufta. Sivert høyrer berre susen frå vingane då dei forsvinn i mørkret. No gjeld det at nissane får kortet, og at dei forstår kva dei skal gjere.

Men Sivert sit framleis fast i snøen. Attpåtil kjenner han at han blir kald. «Berre eg ikkje frys i hel,» kviskrar han til seg sjølv. Han kjenner gråten som ein klump i halsen.

Då er det at han høyrer det: lyden av steg i snøen! Den lyden har han høyrt ein gong før i natt! Sivert stirer inn i mørkret, to mørke skuggar kjem mot han.

 

 

 

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 11. desember

Det er særdeles kjekt når ein får anbefalt ei bok av ein forfattar ein ikkje har høyrt om før – og det viser seg at boka verkeleg er eit funn! Lars Mytting var for meg eit slikt ukjend forfattarnamn. (Eg hadde rett og slett ikkje fått meg at dette var forfattaren av boksuksessen ‹Hel ved», for øvrig ulest av meg}.

Boka eg fekk anbefalt var «Svøm med den som drukner».

Ofte når ein les ein boktillel, eller ser på omslaget på boka, får ein ei umiddelbar kjensle av om dette er ei bok ein kunne tenke seg å lese. Tittel og omslag på denne boka traff ikkje meg – hadde eg ikkje fått boka anbefalt, hadde eg heller ikkje lese ho. Så feil kan ein ta. Denne boka er god! Ho er ei bok av det slaget ein ønskjer aldri vil ta slutt, samtidig som ein heile tida må lese vidare for å sjå korleis det går. Ho inneheld alt eg sett pris på med ei bok: drivande godt plot, truverdige karakterar, medrivande hendingar, forførande stemningar – rett og slett glitrande forteljarkunst!

Det kan godt vere at forfattaren er i meste laget melodramatisk innimellom, og at enekelte element  kan vere  forutseielege, men for meg blir det underordna – eg kjøper det glatt. Eg er spent på forfattrens siste bok «Søsterklokkene»  – ho ligg på ønskelista!

 

Forlagets omtale:

«Høsten 1971 blir et kjærestepar funnet omkommet i Frankrike, på en avstengt, skogbevokst slagmark fra første verdenskrig. Deres tre år gamle sønn Edvard er sporløst forsvunnet. Fire dager senere dukker han opp på et helt annet sted i Frankrike.

Ingen vet hvor Edvard har vært, og han vokser opp på en fjellgård i Gudbrandsdalen sammen med sin tause bestefar.

Hva gjorde foreldrene i det avstengte skogholtet, og var det en tilfeldighet at de tråkket på en gammel gassgranat fra krigens dager?

Og hvem har, til bestefarens begravelse, sendt dem et praktstykke av en kiste, snekret i et treverk ingen har sett make til?

Letingen etter svar fører 23 år gamle Edvard både til Shetland og tilbake til Frankrike, der han må grave seg inn i de mørkeste krokene i familiens fortid. En fortid som er tett vevd sammen med de store europeiske hendelsene fra forrige århundre, men også lidenskapen til en mestersnekker som søkte lykken i 30-tallets Paris.»

 

 

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 11

«Dei må vere svoltne!» seier Sivert. «Så mykje som det har snødd no, er det ikkje så lett for dei å finne mat.»

Jenny dreg fram den store nistepakken nissane sendte med dei. Det er altfor mykje mat til dei to. Jenny og Sivert bryt store bitar av brøda dei har med, og legg bitane på snøen. Dei veit begge at det ikkje er all slags mat ein kan gje til dyra. Men brødet frå nissane er korkje salt eller søtt. Dei finn også fram frukt og grønsaker som dyremagane kan tole, og  legg dei på snøen.

«Dette vil vere til hjelp akkurat no», seier Jenny «heldigvis er det slik at dei stort sett klarer å finne seg mat sjølve, men all den nye snøen kan ha gøymt bort maten dei elles finn.» Søskenbarna gøymer seg bak dei små fjellbjørkene igjen, og ventar. Dei hadde sett heilt rett: fram mellom furustammane kjem det to hjortar. «Sjå kor fine dei er», kviskrar Sivert. Hjortane værar ut i lufta, finn ut at det akkurat no ikkje er fare på ferde. Dei tygg i seg alt det barna har lagt fram til dei. Sivert og Jenny sit heilt stille og ser på. Dei kjem ikkje fram frå gøymestaden sin før hjortane har gått sin veg, vidare inn i den mørke vinternatta.

«No må vi skunde oss!» seier Sivert. «Vi må få tak i julebjella!» «Eg håper planen vår er god», seier Jenny. «Vi må vere forsiktige!»

Dei baksar seg vidare i den djupe snøen.

 

Det dei to venene våre ikkje veit, er at i trollhola har trolla oppdaga at det har vore folk og nissar i nærleiken!

«Trollgufse og Trolltufs – de må finne ut kva som går føre seg der ute på fjellet», seier Trollmor. Ho står med den knekte kvisten i handa, og studerer samtidig eit nissefotspor på det skitne holegolvet. «Her har vore nissar!» «Og folk!» ropar Trolltufsen frå utsida av hola. «Trur dei vi er dumme?» brummar han vidare. «Dei har prøvd å børste vekk spora sine, akkurat slik vi brukar å gjere, men dei har hatt det travelt – her kan ein tydeleg sjå sporet etter ein menneskefot!»

«Trøste, bære og hjelpe oss» jamrar Trollmor, «dei veit sikkert at vi har julebjella!» Då ler Trollgufse godt: «Som om dei skulle klare å hamle opp med oss store, sterke trolla! Nei, desse små nisse-og menneskekrypa skal vi nok halde styr på!» Trolltufsen og Trollgufse ler så magane dissar, og går ut i vinternatta på leiting etter inntrengjarane.

 

Sivert og Jenny nærmar seg staden dei har tenkt seg ut. Det er ein dristig plan de har pønska ut. Meininga er å lokke trolla ut frå hola, og hente ut julebjella frå trollgryta mens trolla er ute. Julebjella er tung, men dei skal klare å få ho med seg ved å dra ho etter seg på eit laken. Lakenet ligg fint samanbretta i sekken til Sivert. Det er stort sett nedoverbakke heile vegen til nissehuset, så det meiner dei vil gå bra.

«Du Jenny, » seier Sivert, som går fremst. Dei har gått eit langt stykke, utan å snakke med kvarandre. «Kva trur du om å rigge seg til her?» Men Jenny svarar ikkje. Sivert snur seg, han kan ikkje sjå Jenny nokon stad! Han torer ikkje rope, i fall nokon andre enn Jenny kan høyre han, men han kviskrar namnet hennar så høgt han kan, mens han leitar etter spora hennar. Bak seg i snøen kan han berre sjå sine eigne spor! Han går så fort han kan og  følgjer spora sine tilbake for å sjå kor det har blitt av Jenny.

 

Jenny har stoppa opp. Ho synes ho høyrer ein lyd bak seg. Kunne det vere fleire svoltne hjortar? Ho lyser med lykta si bortetter den kvite snøen. Plutseleg blir alt mørkt rundt henne! Lommelykta blir reven ut av handa hennar, og ho får noko mørkt tredd nedover heile seg! Er ho putta oppi noko stort? Ho prøver å rope på Sivert, men nokon held ei stor hand framfor munnen hennar utanpå det som må vere ein sekk – det er ikkje råd å rope! Ho ristar og skumpar rundt inni sekken –  ho blir frakta av garde i stor fart.

 

Sivert blir meir og meir engsteleg. Då ser han endeleg Jenny sine spor i snøen i strålen frå lommelykta si. Men ikkje berre hennar spor – han kan tydeleg sjå to par spor til, store, djupe spor i snøen – med seks tær! Då forstår han kva som har hendt med Jenny.

«Kva skal eg gjere no?» tenker Sivert. Han veit det er trolla som har tatt med seg Jenny. «Korleis skal eg klare å hjelpe henne heilt åleine?» seier han høgt ut i lufta. Litt lenger borte ser han eit svakt lys i snøen. Han grev fram lommelykta til Jenny.

Plutseleg kjem han på julekorta! Kanskje julekorta kan gje eit råd denne gongen også? Han dreg korta fort opp av lomma si. Det første han ser er eit kort med bilde av fuglar som sit på snøkledde greiner! Dei liknar på den fuglen dei hadde funne utanfor hytteveggen, og som også dreg nissesleden! Men kva tyder den store nøkkelen som ligg i snøen under greinene?

 

 

 

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 10.desember

Eg er svak for mysterier, skjulte koder, spennande skatteleitingar, finurlege krumspring og kappløp med skumle kjeltringar – fram mot løysinga av gåta. Gjerne knytt til eldgamle mysterier.

Det fins en heil del slik litteratur, t.d. «Da Vinci-koden», for å berre nemne ei.

Ikkje alle bøker i denne sjangeren er like vellykka – men den eg dreg fram i dag, held seg bra fram til mål: «Den fjerde regelen» avIan Caldwell og Dustin Thomason.»

Det som gjer denne boka særleg spennande (etter mi meining) – er at handlinga er konstruert rundt ei verkeleg bok: «Hypnerotomachia Poliphili», der forfattarane  knyter uløyste koder og mysterier til denne vidgjetne boka.

Dette er henta frå Store norske leksikon:

«Hypnerotomachia Poliphili, berømt fantasi- og kjærlighetsroman fra renessansen skrevet av den italienske maken Francesco Colonna og trykket første gang 1499 i Venezia av den kjente boktrykkeren Aldus Manutius. 

Boka er en beretning om Polifilus, som i drømme kjemper for å vinne tilbake sin elskede Polia, og som møter motstand og mange prøvelser. På sin vei for å finne henne vandrer han gjennom landskaper hvor han ser bygninger og monumenter som han beskriver og kommenterer. Polifilus fremstår som humanist, og han sammenligner den arkitekturen han ser, med de klassiske idealene. Mange mener at boka kan leses som et slags arkitektonisk manifest, og at den beskriver en visjon om et Roma som på det tidspunktet ennå ikke var bygget. 

Hypnerotomachia Poliphili er av mange regnet som renessansens mest betydningsfulle og praktfulle bokverk og inneholder rundt 170 illustrasjoner utført i tresnitt. Typografien i boka er berømt for sin klare antikvaskrift.»

 

Eg siterer frå baksideteksten:

«To studenter ved det velrenommerte Princeton-universitetet kommer over en dagbok. Samme dag blir budbringereren myrdet. Dagboken gir spor som fører dem gjennom mysteriene i den hypnotiserende ’Hyperotomachia Poliphili’, en uløst gåte av en bok fra renessansen, med mye glemt lærdom. Men det er ikke bare renessansefyrstens hemmeligheter som avdekkes. Mye foregår i dag: En ond professor, hemmelige selskaper og mord. Hvor fører sporene? En hemmelig krypt kan romme svar.

De to stjernestudentene fra Princeton- og Harvarduniversitetene, Ian Caldwell og Dustin Thomason, har brukt mange år på å konstruere denne intrikate historien.»

 

Likar du koder, mysterier og spenning er dette boka!

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 10

«Skal vi gå inn og ta med oss bjella?» spør Nisseguri. «Søv trolla godt nok, tru?» seier Nissetruls. Dei sit alle musestille på gøymestaden sin og lyttar. Akkurat i et same kjem det ein kjempesnork inne frå hola, så venene våre skvett til. «Det høyres ut som dei søv godt» seier Sivert. «Eg vil prøve», kviskrar Nisseguri. Før dei klarer å stoppe ho, er ho på veg inn i hola! Dei andre held pusten, der dei står gøymt ved inngangen. Nisseguri listar seg på lydlause steg innover i hola. Men ho ser ikkje så godt i mørkret. Ho ser ikkje kvisten som ligg på golvet. Plutseleg høyrest ein skarp smell  – det er den tørre kvisten som knekk då Nisseguri trakkar på han!

Trolla bråvaknar og sprett opp, men dei er endå i soveørska, så dei tomlar rund der inne i mørkret, dultar borti kvarandre, ramlar og snurrar rundt seg sjølv! Det er eit forferdeleg styr der inne! Heldigvis er Nissguri rask i vendinga, ho er ute av hola på ein blunk. Mens trolla surrar rundt og lurer på kva som vekte dei, er dei fem venene på veg nedover fjellsida så fort dei berre klarer. Nissetruls går bakerst og børstar bort fotspora deira i snøen, etterkvart som dei spring nedover. Trolla må ikkje vite at dei har vore der – eller at gøymestaden for julebjella er oppdaga!

Turen ned frå trollhola går mykje fortare enn opp, snart er dei ved steinen og spora dei hadde sett på julekortet. Der dei møtte katten, ser dei sine eigne spor i ring. Hadde det ikkje vore for katten, hadde dei aldri funne fram.

Resten av vegen er lett å finne. Det har ikkje snødd på ei stund, så dei ser sine eigne spor heile vegen tilbake til nissehuset. Men no er dei nøye med å skjule spora sine.

 

Dei kjem seg inn i nissestua, der nissane har fyrt på peisen og gjort så godt dei kunne for å rydde opp etter at trolla hadde vore der og øydelagt leikene. Men nissane er triste og mismodige. Det er ikkje mykje der som minner om den trivelege stunda då det var full juleaktivitet og nissefest.

No stimlar alle nissane seg saman rundt dei modige ekspedisjonsfararane. Dei er spente på kva dei har funne ut. Nissejens, Nissetruls, Nisseguri, Sivert og Jenny fortel i munnen på kvarandre. Nissane ser endå tristare ut no, etter å ha høyrt kva som har hendt med julebjella. Nisseauga lyser av skrekk då dei får høyre om at dei nesten vart oppdaga då modige Nisseguri sneik seg inn i hola.

«Men eg trur Sivert og Jenny har ein plan», seier Nissejens, og gløttar bort på barna. Dei nikkar ivrig.

«Ja, det har vi, Men vi treng litt utstyr!» seier Sivert. «Det må vel bli ei råd med det – få høyre» seier Nissejens.

Etterkvart som Sivert og Jenny fortel kva dei treng, spring nissane rundt og leiter. Dei finn alt som trengs.

«Så treng vi berre ei gryte og grautgryn til slutt», seier Jenny. Nissane ser forundra på henne, men spring og hentar gryte og gryn.

«Denne gongen trur eg vi må gå åleine», seier Sivert. «No kan vi vegen, det snør heller ikkje, så vi har god sikt, rett mot det høgaste fjellet, der hola er.» «Jo fleire vi er, desto lettare er det for trolla å oppdage oss», seier Jenny.

Nissejens ser tvilande på dei. Han skjøner dei har rett, og han veit at dei er smarte, desse to menneskebarna. Dei diskuterer litt fram og tilbake, til slutt går nissane med på at barna skal gå åleine.

Dermed går Sivert og Jenny endå ein gong ut i den mørke vinternatta.

Dei veit kva dei må gjere, men med det same dei står der åleine ute i den mørke natta, kjenner dei seg små og redde. Sivert tar seg saman: «Kom igjen, vi må gjere det som skal til!» «Du har rett, av garde med oss!» svarar Jenny.

For andre gong denne natta er dei på veg til trollhola. Det er eit stykke å gå, men no kan dei i alle fall vegen. Månen har titta fram mellom skyene, himmelen blenkjer med millionar av stjerner. Plutseleg stoppar Sivert. «Hysj, eg høyrde ein lyd», seier han. «Kva er det?» spør Jenny, men ho ventar ikkje på svar, for no har ho også høyrt lyden. Det er lyden av skritt som går i snøen! Lyden kjem borte frå nokre krokete furuer som står i ei klynge like ved. Sivert og Jenny er snare å dukke ned bak nokre små fjellbjørker som stikk opp av snøen.

«Kven kan det vere», kviskrar Jenny engsteleg. «Finn fram korta, Sivert, det kan hende det er eit bilde på kortet som kan fortelje oss noko!» Sivert stikk handa i lomma og dreg fram dei gamle postkorta. På kortet som no ligg øvst er det bilde av ei gammaldags tine.

«Ei slik ei var det inne hos nissane», seier Jenny, «akkurat lik denne!» «Var det ikkje den dei henta nistemat til oss frå?» undrar Sivert. «Men kva kan denne tina ha med desse lydane borte ved furuene å gjere?» kviskrar Jenny, og ser engsteleg bort mot der lydane kjem frå. Sivert står heilt i ro og stirer mot furuene. Brått lyser han med lommelykta rett mot det største treet, og der ser dei ei rask rørsle, det blinkar, som om lysande auge stirer rett mot dei mørkret. Så er alt stille, og ingen ting å sjå. Men både Sivert og Jenny rekk å sjå kva det er som gøymer seg i mørkret – og dermed skjønar dei også kva bildet på kortet tyder. Dei smiler til kvarandre, og Jenny opnar sekken sin.

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 9. desember

I 2002 kom boka «Pianostemmeren»av den amerikanske forfatteren Daniel Mason. Oversatt og gitt ut på norsk i 2003.

Dette er debutboka hans, og ho fekk stor merksemd.

Det er ikkje så rart, etter mitt skjønn, for dette er ei bok som har mange svært mange kvalitetar: god komposisjon, hypnotisk forteljing, elegant, spennande , mytisk, romantisk, lyrisk, sensuell, lidenskapeleg og velskreven. Det er berre å gje seg over.

Handlinga, slik vi ser frå baksida av den norske utgåva:

«I 1886 får pianostemmeren Edgar Drake en merkelig forespørsel fra de britiske krigsmyndigheter: Vil han forlate sin kone og sitt fredelige i London for å dra inn i jungelen  Burma? Der er det nemlig et sjeldent Erard-piano, og det trenger reparasjon.…

Edgars ferd går gjennom Europa, via Rødehavet, India og inn i Burmas jungel. Her møter han en verden som enda mer merkelig, mørk og farlig enn han kunne tenkt seg.»

 

Page-turner!

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 9

Eit stykke oppetter det høgaste fjellet kan ein, om ein ser riktig godt etter, sjå ein mørk flekk i fjellsida, mest som ein sprekk. Det er akkurat det det er, og innanfor den sprekken er det ei hole. Det svært få veit, er at denne hola har vore heimen til troll gjennom mangfoldige hundre år – og er det endå! I trollhola denne natta er stemninga dårleg, slik den ofte er. No er vi i trollhola natta før dei fem venene våre er ute i snøvêret på leiting etter julebjella.

Det er ikkje lenge sidan Trollgufse og Trolltufsen var som snarast innom. Dei var uvanleg løyndomsfulle. Dei insisterte på å få med seg onkel Trollfjoms. Dei hadde noko veldig viktig å gjere, sa dei. Trollmor syntes det var mistenkjeleg.

«Støtt finn desse to karane på noko tull», mumlar ho for seg sjølv. Ho må som vanleg styre på frå morgon til kveld, aller helst når det er kveld og natt – for trolla søv mest om dagen. Trollhola er full av trollungar som finn på fantestreker, luggar, sparkar, slår og kranglar. Borti ein krok sit eldste trolldattera hennar, Trollhufsa, sur som ei eddikkrukke og glor ut i lufta. Trollmor rører i den store gryta med barkegraut. Spetakkelet frå trollungane aukar på.

«Kan du ikkje hjelpe meg med å få desse ungane til å slutte og bråke!» ropar Trollmor. Det kjem ikkje noko svar frå Trollhufsa. «Trollhufsa!» ropar Trollmor endå høgre.Trollhufsa reiser seg sakte opp. Ho stiller seg midt på golvet i hola og ropar: «STILLE!»

Straks er alt stille. Trollungane har respekt for storesøstera si. Alle ungane set seg ned og stirer på Trollmor. Men snart gneldrar dei munnen på kvarandre igjen: «Er det mat snart?» Har vi berre barkegraut i dag også?» «Eg er så lei av den dumme grauten!» «Kan du ikkje lage noko anna?»

Akkurat då høyrer dei pusting og stønning frå inngangen til hola. Alle snur seg for å sjå. Der kjem Trolltufsen, Trollgufse og onkel Trollfjoms baksande inn med noko stort mellom seg.

Alle troll, små og store stimlar saman rundt dei. Då dei tre pustande, pesande trolla set frå seg det dei ber mellom seg, og ryggar tilbake, høyres ein sus frå trollflokken.

Trollgufse kremtar høgtideleg: «Dette er sjølvaste julebjella! Det er ho som gjer at nissane alltid har det så kjekt i jula!» «Og alltid har god graut, kaker og julepynt» held Trolltufsen fram. No fortel dei om då dei spionerte på nissane, etter endeleg å ha funne ein av inngangane til nissestaden deira. Dei måtte ha med seg ein til for å hente bjella, og få den med seg oppetter den bratte fjellsida til trollhola – og dessutan finne på litt rampestreker for nissane, det var derfor dei hadde vore som snarast innom og henta onkel Trollfjoms. Trolla dansar av glede rundt julebjella til natta tar slutt, og morgonlyset er på veg. Då er det sovetid for troll.

 

Vi gjer eit hopp fram til neste natt, der dei fem venene er på leiting etter julebjella i snødrevet. Dei er temmeleg motlause der dei står i mørkret og ikkje finn eit einaste spor. Det er då Sivert hugsar korta han har i lomma.

«Kanskje korta kan hjelpe oss?» seier han, og finn dei fram frå lomma si. Jenny lyser med lommelykta på det øvste kortet. «Ein katt? Og spor i snøen?» seier ho forundra. Men dei ser ingen katt rundt seg, der dei står. «Eg trur vi må sjå etter den steinen» seier Sivert og peikar på kortet. «Sjå», seier Jenny, «det ser ut som det er spor som går rett bort til ei mørk hole, kanskje katten kan vise oss staden julebjella er gøymt?»

Dei lyser rundt seg der dei står, og skimtar noko som liknar på ein stein litt lenger borte. Det viser seg at det faktisk er ein stein, det er berre så vidt dei kan sjå han under all snøen. Då dei er nesten borte ved steinen høyrer dei ein lyd: «Mjauuu!» Dei ser på kvarandre, og går nærare steinen. Der kjem det fram ein liten katt som ser på dei med hovudet på skakke. Katten byksar med lange hopp i snøen – dei fem venene stampar i djupsnøen så fort dei klarer, men det er tungt å gå. Kvar gong dei trur dei har mista sporet, dukkar katten opp igjen. Det er heilt tydeleg at han viser dei vegen.

«Det ser ut til at vi må oppetter denne fjellsida!» seier Nissejens, som går fremst. «Eg kan sjå ein sprekk der oppe!» seier Jenny. Katten, som no er langt framom dei, hoppar oppetter fjellsida mot sprekken, men så er han vekk. Han er ikkje å sjå nokon stad.

«Eg trur det er dit vi skal», seier Nisseguri. Jenny og Sivert er slitne etter å ha gått så langt i den djupe snøen, men dei klarer å gå litt til. I alle fall etter at Nissetruls finn fram litt nistemat som dei kan styrke seg på. Dei går vidare oppetter fjellsida.

«Hysj, eg høyrer noko», kviskrar Nissejens. Dei stoppar, lyttar – og høyrer no tydeleg mumling og snakking inne frå hola. Dei nærmar seg forsiktig, gøymer seg tett ved holeinngangen, bak nokre steinar, og gløttar forsiktig inn i hola.

«Kvifor i all verda er det ikkje skikkeleg graut her no då?» brummar eit stort, rufsete troll. «Eit av dei andre trolla klør seg i hovudet: «Det tar vel litt tid før bjella virkar, kanskje.» Eit anna troll ropar:« Vi må pusse og gnikke på bjella! Det gjorde nissane!» Dermed er alle trolla i full sving med å pusse bjella med mosedottar. No blir den enda blankare. «Er det graut i gryta no då?» spør eit anna troll. Alle trolla stimlar saman rundt den store kopargryta som står over varmen.

Jenny og Sivert ser på kvarandre. «Det er akkurat den gryta vi såg på kortet», kviskrar Jenny, så stilt at Sivert så vidt kan høyre. Han nikkar.

«Æsj», kjem det frå eit av dei små trolla, «same, sure barkegrauten!»

«Vi skal nok få bjella til å virke», seier ei, som Jenny og Sivert skjønar må vere trollmora. «No kviler vi oss litt, så kjem vi sikkert på noko lurt. Klarar nissane å få bjella til å stelle  i stand til jul, skal vel vi klare det.»

«Vi må finne ein lur gøymestad for bjella», seier eit av trolla. «Tull og tøys, vi er no her alle og passar på» svarar eit anna. «Ein veit aldri kven som er ute og luskar», seier endå eit anna troll. «Eg veit det, eg veit det!» pip eit av dei minste trolla, «Vi gøymer ho i gryta!» Det ser ut til at trolla synes det er ein god idé. Bjella blir løfta opp i gryta. Trolla legg seg i krikar og krokar på golvet i hola, og snart snorkar dei.

Utanfor hola sit dei fem modige venene gøymt. Dei veit dei må få tak i bjella. «Dette klarer vi aldri!» kviskrar Nissejens. «Trolla er farlege!» «Ja, dei er sikkert farlege», seier Jenny, «men eg trur ikkje dei er så lure!» «Eg trur eg veit kva vi må gjere», seier Sivert.

 

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 8.desember

Vi skal innom bildebokas verd igjen. Igjen handlar det om eit eige forfattar/illustratørunivers.

Den australske forfattaren/illustratøren Shaun Tan har ei skaparkraft og ein detaljrikdom i illustrasjonane sine som overgår det meste. Tekstene er enkle og liketil, tilsynelatande utan den store tematikken. Men det er tilsynelatande. Gøymt mellom dei enkle orda i den sparsomme teksten – og dei kraftfulle detaljane i det fantasifulle universet hans, finn vi einsemd, det å ikkje høyre til –  frå dystert mørke til lysande håp. Den eine fabulerande, fantasifulle, absurde illustrasjonen etter den andre gjer bøkene hans til ei fantastisk reise. Kvar gong eg opnar ei av bøkene.

Shaun Tan blir rekna som en av verdas fremste barnebokforfattarar , og har fått ei rekke internasjonale prisar – men som med alle gode bøker – her handlar det ikkje om alder for å kunne nyte bøkene. Eg blar og blar i bøkene hans, oppdagar stadig nye detaljar. Dei to eg viser til i dag er «Det røde treet» og «Den bortkomne tingen».Sistnemnde har han laga ein kortfilm av, saman med Andrew Ruhemann. Kortfilmen har vunne ein Oscar for beste kortfilm.

Om «Den bortkomne tingen»: «dette er en humoristisk historie om en gutt som samler flaskekorker på en strand da han finner en mystisk skapning. Gutten er sikker på at tingen har gått seg bort og prøver å finne ut hvem som eier den, men det virker ikke som om andre verken ser eller bryr seg om skapningen.» (omtale Tanum)

Om «Det røde treet»: «Noen ganger begynner dagen uten noe å glede seg til …Slik begynner den lille, store boken Det røde treet. Shaun Tan bruker en kombinasjon av ord og bilde til å formidle en foruroligende, fantasieggende virkelighet som kan oppfattes på mange plan enten man er barn eller ennå har barnet inni seg. Dette er historien om den lille jenta som synes dagene kan være vanskelige og gå igjennom, men plutselig kan alt forandre seg hvis man er åpen for det.» (omtale Tanum)

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 8

Foreldra til Jenny og Sivert hadde oppdaga at dei hadde gløymt både gåver og julepynt då dei skulle pynte til jul i hytta. Det var endå nokre dagar til jul, men på tide å finne fram det dei likte å pynte med heime hos seg sjølve. Dei visste kor viktig det var for barna at alt var på plass for å få ei fin julefeiring. Dei blei derfor ganske forundra då barna ikkje såg ut til å bry seg i deg heile tatt.

Denne dagen såg ut til å bli ein flott vinterdag på fjellet. Begge familiane pakka sekkane sine med nistemat, og etter at Jenny og Sivert hadde mata fuglane – den gamle, krokete fura var framleis full av kvitrande fuglar, og søskenbarna passa godt på at dei hadde mat nok – blei det ein lang, fin skitur.

«Fortel meir om tippoldefar Jakob», seier Sivert då dei sit ved bålet om kvelden. «Eg møtte han aldri», svarar far, «han døydde før vi var fødd» – han nikkar mot mor til Jenny. «Men bestemor brukte å fortelje oss historier om han. Han likte seg veldig godt her på fjellet, han kunne halde til her i vekesvis, særleg på sine eldre dagar.» Mor til Jenny held fram: «Han var visst veldig glad i dyr. Han visste alt om kor dei heldt til, og kva som skulle til for å hjelpe dyra, om det var lite mat, eller noko hadde skjedd. Folk lurte på kvifor han visste så mykje om dyra, men det var vel noko han lærte seg, sidan han var så mykje her oppe.»

Om kvelden sit Jenny og Sivert på hemsen. Dei opnar skapdøra der korta ligg. Øvst i bunken ligg det eit kort med bilde av ei stor kopargrytre. Oppi gryta står ein sopelime.

«Den gryta må vere diger», seier Sivert, «sidan det er ein kost og ikkje ei sleiv til å røre i maten med!»

«Eg lurer på kva som hender hos nissane» seier Jenny tankefull. Dette bildet av gryta må vere viktig! Fotspora på kortet i går, også. Eg trur nissane treng hjelpa vår!» Dei to barna ser på kvarandre, og begge veit at dei må klatre ut av vindauget denne natta også. Men dei kan ikkje gå ut så lenge foreldra er vakne. Dei bestemmer seg for å sove på skift til alt er stille i hytta, og dei vaksne søv.

Det er då det er Jenny sin tur til å vere vaken at ho høyrer eit dunk på vindauget. Alt er stille i hytta, så alle søv. På vindauget er det merke etter ein snøball!

«Kom igjen – eg trur vi blir henta» kviskrar Jenny, og ristar Sivert vaken. Han sprett opp, dei opnar vindauget, og klatrar ned taustigen som dei slepp ut gjennom vindauget. Jenny har rett, i snøen ved hytteveggen står sleden, berre Nissejens er oppi sleden denne gongen, og fuglane står klare til å lette. Nissejens ser bleik og bekymra ut.

«Har det skjedd noko?» spør Sivert.

«Ja, det skal vere visst!» svarar Nissejens. Det ser ut som han har tårer i auga. «Julebjella vår er sporlaust borte! Eg er redd ho er blitt stolen!» Jenny og Sivert stirer forskrekka på han. «Utan julebjella blir det ikkje jul – ikkje hos nissane – og ikkje hos menneska.» Nissejens ristar sørgmodig på hovudet. No er dei i lufta. Heller ikkje denne gongen blir det leik og moro på turen, fuglane flyg rett fram. Det tar ikkje lange stunda før dei landar ved nissedøra. Framfor ho står det to nissar på vakt.

«Kom, eg skal vise dykk noko», seier Nissejens. Inne hos nissane er det ei sørgeleg stemning. Alt er stille. Ingen spring glade rundt og styrer med juleførebuingar, slik dei hadde gjort sist Jenny og Sivert var her. Alle ser triste ut, gløttar berre så vidt opp på barna. Nissejens går framfor dei til nisseverkstaden. Han peikar på det som ligg strødd rundt på golvet. Det som sist hadde vore dei flottaste leiker av alle slag, er no knust og øydelagt. Bitar og deler av leikene ligg i haugar på golvet.

«Dette skjedde i går natt, etter at vi hadde køyrt dykk heim med sleden», seier Nissejens med gråt i stemma. «Det var då julebejella forsvann, også. Utan at vaktene utanfor såg noko, og alle vi andre nissane sov.»

No viser barna fram korta, både det med fotspora og det andre, med gryta.

«Mistanken vår stemmer nok», kviskrar Nissejens. Det er trolla som har vore på ferde. Berre troll har seks tær. Denne streken mellom fotspora er spor etter ein trollhale.»

«Dette må vi finne ut av!» seier Jenny. «Men det kan bli farleg, det må de vere klar over», seier Nissejens alvorleg.

Men Sivert og Jenny vil hjelpe. Dei vil då ikkje at jula skal bli øydelagt for både nissar og menneske.

«Vi må legge ein plan!» seier Sivert. Snart har dei funne ut kva som må gjerast. Saman med Nissejens, Sivert og Jenny, skal to av dei modigaste nissane gå på leiting etter julebjella. Dei to modigaste nissane er Nisseguri og Nissetruls. Det er faktisk berre dei to av alle nissane som ikkje dreg nissehuene nedover ansiktet, då Nissejens spør etter frivillige til å bli med på ekspedisjonen.

Dei tre nissane og dei to barna er ute i snøen. Først må dei finne fotspora det er bilde av på kortet. Dei skjøner at trolla ikkje kan ha gått inn hovudinngangen, gjennom døra. Men den kalde gufsen dei hadde kjent då det var nissefest, måtte likevel vere at trolla hadde opna hoveddøra på gløtt og spionert på nissane. Då hadde dei sjølvsagt fått med seg alt om den magiske julebjella. Det er to inngangar til nissane i tillegg til døra. Den eine er ved ein stor stein. Der finn dei ingen spor. Den andre er midt mellom fem furuer som står i ein ring. Der er det ein lem i bakken, som til ein jordkjellar. Der ser dei spor! Trolla har hatt det så travelt at dei ikkje har klart å koste bort alle spora etter seg, sjølv om dei hadde prøvd. Fem par skarpe auge leitar opp det eine sporet etter det andre. Innimellom skottar Nissejens litt engsteleg opp mot himmelen. Det er ei mørk natt. Månen og stjernene er skjult bak skyene. Plutseleg kjenner Sivert eit snøfnugg på nasen – og snart fleire!

«Det var det eg var redd for!» seier Nissejens. Snøen vil snart skjule spora heilt. Kva gjer vi no?»

Snøen lavar ned. Dei kan knapt sjå ei hand framfor seg, sjølv om nissane har parafinlykter, og Sivert og Jenny har med kvar si kraftige lommelykt. Spora kan dei berre gløyme å gå etter. Dei finn ikkje ein gong igjen sine eigne fotspor.

«No finn vi ikkje vegen tilbake, heller» seier Jenny engsteleg.

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 7.desember

I dag hadde eg tenkt å tipse om ei bestemt bok av forfatteren Gert Nygårdshaug. Men det viser seg uråd. Ved ettertanke har eg lese kvar einaste bok av denne forfattaren. Kvar gong eg høyrer at han har ei ny bok på gang, gler eg meg. Ikkje alle bøkene er like gode, sjølvsagt, det er nærast uråd i eit så omfattande forfattarskap. Men lesegleden ved mange av romanane hans er slik at det er nesten uråd for meg å plukke ut ein som den aller beste.

Heilt tilfeldig kom eg over boka «Prost Gotvins Geometri», for mange år sidan. Eg vart heilt oppslukt. Forteljarstilen hans er frodig, humoristisk, særdeles fantasifull – og djupt alvorleg.

Etter å ha lest den boka var eg «hekta».

Mengele Zoo (1989) er den første boka i ein trilogi.

Følgande omtale er henta frå Wikipedia:

«Historien handler om Mino Aquiles Portoguesa, som er født i en landsby i Latin-Amerikas regnskoger. Faren lærer ham å jakte på sommerfugler. En dag rammer katastrofen landsbyen, og Mino går ut i verden alene. Etter hvert blir han grunnlegger av «Mariposa-bevegelsen», oppkalt etter (den fiktive) sommerfugl-arten Mariposa mimosaMariposa er spansk for «sommerfugl».

Boken tar opp temaer som miljøvern,nord-sør-konflikt og imperialisme, og ikke minst hvordan man velger å prioritere sine verdier. Til tross for at Mengele Zoo beskriver verden sett fra en av Jordas mest ettersøkte terroristers øyne, er det lett for leseren å ta parti med Mino gjennom hele boken. Han dukker også opp i Nygårdshaugs senere romaner Himmelblomsttreets muligheterAfrodites basseng og Fortellernes marked

Nygårdshaug vegrar seg ikkje for å røre ved universets gåter – kunnskap og fantasi går hand i hand. Gjennom dristige tankar viser han oss viktige perspektiv på tilværelsen. Miljøengasjementet ligg langt framme i dei mange laga i romanane hans.

Kriminalromanane til Gert Nygårdshaug om gourmetkokken Drum og Kriposetterforskar Skarphedin er også med i favorittrekka mi frå denne forfattaren.

I skrivande stund er eg i gang med å lese årets roman frå Nygårdshaug: «Zoo Europa» – spent som alltid på det som kjem frå denne forfattaren.

 

Konkurranse!

7.desember:

Nemn minst ei av Jo Nesbøs bøker som er blitt filmatisert!

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 7

 

Nissejens ser alvorleg på Sivert og Jenny.

«Det er noko som ikkje er som det skal», seier han. «Det kan vere fare på ferde. Eg trur det er best vi fraktar dykk trygt tilbake til hytta.»

Den kalde trekken dei hadde kjent for litt sidan er borte. No er det berre den lune peisvarmen og lukta av julekaker  dei kjenner igjen. Men dei to barna ser at nissane er urolege. Nissejens sender to nissar for å sjå om det er uvedkommande ved den skjulte inngangen. Dei kjem snart tilbake og seier at det ikkje er nokon der.

«Vi har andre inngangar også, men dei har ikkje vore i bruk på hundrevis av år. Dei vil ingen finne. Vi får halde vakt ved hovudinngangen!» seier Nissejens til dei andre nissane. «Kom igjen» ropar han til Sivert og Jenny, «opp i sleden!»

Heimturen i sleden blir utan krumspring og moro. Det verkar som dei har det travelt, for fuglane flyg strake vegen gjennom lufta. Ingen av nissane som er med hoiar og ler. Nissejens ser alvorleg ut. Sleden landar mjukt i snøen utanfor hytteveggen. Ingen ramlar ut.

«Skund dykk inn!» seier Nissejens. Jenny og Sivert gjer som han seier, og klatrar opp taustigen som framleis heng ut gjennom vindauget. Dei dreg opp stigen etter seg, og blir ståande ei stund og sjå etter fuglesleden og nissane, som snart forsvinn ut av syne i den mørke vinternatta.

«Kva kan ha hendt, trur du?» spør Sivert. «Eg veit ikkje, men nissane såg redde ut» svarar Jenny. «Skulle ønske vi ikkje blei sendt heim – vi kunne hjelpe nissane med å finne ut kva som går føre seg», seier Sivert. Før dei legg seg til å sove ser dei på julekorta.

«Tenk at desse korta har tippoldefar og gamlenissen sendt til kvarandre!» seier Jenny. «Og tenk at korta no fortel oss viktige ting!»seier Sivert. Dei ser på det kortet som no ligg på toppen av bunken. Det er bilde av eit fint vinterlandskap: snø, nokre tre og busker. «Kva i all verda kan dette vere?» undrar Sivert. Jenny ser nøye på bildet. «Det er noko her i snøen», seier ho, «ser du dei mørke flekkane?» Sivert lyser på bildet med lommelykta. Då ser dei kva det er: fotspor i snøen!

«Dei ser store ut», kviskrar Jenny. Ho kjenner som ei kald iling nedetter ryggen. «Det er noko underleg med desse spora» seier Sivert. «Sjå, det ser ut som det er seks tær – ikkje fem! Kven i all verda er det som har seks tær – og er stor?

«Kva kan denne streken mellom spora vere?» lurer Jenny på.

Dei blir liggjande lenge og kviskre saman. Dei lurer på korleis det går med nissane, kven sine spor dei ser på kortet. Dei håper det ikkje hender noko alvorleg.

 

Neste morgon vaknar dei to søskenbarna av klirring av koppar og fat – og skjønar dei vaksne har frukosten klar. Sivert og Jenny er ganske trøytte etter turen om natta, men dei vil ikkje fortelje noko om det dei har opplevd. Dei merkar fort at det er ei underleg stemning ved frukostbordet. Dei vaksne ser ut på kvarandre med triste auge.

«Kva er det med dykk?» spør Jenny. «Har det hendt noko?» held Sivert fram.

Då fortel foreldra deira: alle julegåvene er gløymt igjen heime!

«Det blir ei stusseleg jul her utan gåver!» seier far til Sivert. Dei fortel at dei hadde samla alle gåvene i ein sekk, og hadde tenkt å setje den inn i bilen til slutt, men gløymde det!

«Det same hende oss», seier Jennys mor. «Det var slikt stress for å komme seg av garde før det blei for seint – de veit, heim frå jobb, ete, pakke, gjere alt klart.»

«Som om ikkje det var nok har vi gløymt all julepynten også», held Siverts mor fram.

«Vi er veldig lei for det», seier far til Jenny. Barna ser på kvarandre. Dei har sjølvsagt gledd seg på julegåver. Men samtidig kjennes det ikkje så viktig ut, her dei er på fjellet, for hovuda deira er fylt med eventyret dei er midt oppi, som dei vaksne ikkje veit noko om. Som på eit signal seier dei to i munnen på kvarandre: «Det går bra, det gjer ikkje noko!» Fire par foreldreauge stirer forundra på barna.

 

Samtidig går det føre seg ein samtale mellom to langt ute fjellet.

«Tenk det, du – no veit vi kvifor nissane alltid har det så fint i jula! Kvifor dei har god graut, fin pynt, gode kaker, gåver, fest og moro – mens vi må ete sur barkegraut, kranglar og slost», seier den eine.

«Vi må skunde oss til dei andre. Her skal det leggjast ein plan!» kjem det frå den andre. Begge ler kort og hardt. Den latteren lovar ikkje godt.

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 6.desember

Vi skal halde oss til det våte element, havet, men utan sjømonstra frå går.

Boka i dag er «Fiskarkona og døtrene hennar» av Guri Aasen.

Guri Aasen er forteljar, og driv verksemda «Vestafor måne» der ho skaper framsyningar og verkstader i forteljarkunst. Denne boka tar utgangspunkt i det som opprinneleg var ei forteljarframsyning av same namn.

Henta frå baksideteksten: «Kven hadde ho vist seg å vere tru, skulptør Tore Bjørn Skjølsviks fiskarkonestatue på Vågsplassen i Fosnavåg, om ho kunne tre ned av sokkelen og fortelje oss om livet sitt?»

Dette er ei samling minneforteljingar frå tidsrommet 1860 – 1960. Vi møter ulike kvinneskikkelsar som har vore mottaksapparatet for havets grøde. I forordet til boka fortel Guri Aasen at ho i 2010 hadde samtaler med 32 kvinner og menn i alderen 48 – 104 år. Desse delte raust minnebilda sine med forfattaren. Desse minnebilda er rikt representert i persongalleriet og historiene i boka.

Teksten ber preg av Guris solide forteljarevner – og grip lesaren, får ein til å tenkje seg inn i desse kvinnenes liv.

Boka er også full av foto og illustrasjonar. Dette skulle vere obligatorisk lesnad for alle som bur på, eller har røtene sine frå kysten.

Forfattaren har sjølv utgitt boka – den kan skaffast ved å ta kontakt med Guri Aasen.

Konkurranse!

6.desember:

 Kva heiter tippoldefaren til Birger i boka «Birgers odyssé»?

 

 

 

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 6

Ingen ting hender. Jenny og Sivert ser spørjande på kvarandre. Skapningen ved peisen rører seg ikkje. Sivert drar forsiktig fram dei gamle julekorta frå lomma si. På det øvste kortet er det bilde av ei julebjelle. Det ser ut som ei helt vanleg bjelle, slik ein pyntar med  i jula. «Kva kan det vere med denne?» undrar Jenny.

Plutseleg høyrest ein lyd frå peiskroken. Det er som ei knirking. Jenny og Sivert bøyer seg litt fram, og stirer. Ettersom auga innstiller seg på mørkret, ser dei betre: på ein liten krakk sit ein bitteliten, skrukkete, gammal nisse! Han er samankrøpen, innpakka i ein tjukk, raud ullgenser, grøn nissehue og rutete ullpledd rundt beina. Under hua stikk det fram lange, kvite hårtjafsar, skjegget er også drivande kvitt – og så langt at det når heilt ned til golvet. I ansiktet gneistrar det i to blå, smilande auge.

«Jaså», pip det frå den eldgamle nissen. «Så dette er altså tippoldebarna til min gode ven Jakob!» Siver og Jenny ser på kvarandre – og ser så spørjande på nissen.

«Ja, de lurer vel på korleis det kan ha seg», held gamlenissen fram. «De forstår, vi nissar kan bli verkeleg gamle! Eg for min del er no omtrent to hundre år gammal.»

Sivert og Jenny nikkar, no er dei spent på kva nissen vil fortelje – tenk, han var ven med tippoldefar!

«Det er ikkje vanleg at nissar og menneske kjenner kvarandre og blir vener, » knirkar gamlenissen vidare. «Det var litt vanlegare i gamle dagar, kanskje. Jakob og eg møttes heilt tilfeldig, eg fekk auge på han ein gong han var her på fjellet og ga mat til dei svoltne hjortane. Det hender vi nissar gjer eit og anna for å hjelpe menneska, og vi set stor pris på at menneska også gjer sitt for å hjelpe andre, både andre menneske, dyr – og naturen rundt oss. «No må gamlenissen hoste litt, det er visst ikkje kvar dag han snakkar så mykje.

«Etterkvart som åra gjekk, ga Jakob og eg kort til kvarandre for å gje beskjed om viktige ting vi kunne trenge hjelp til. Korta gøymde vi på hemmelege stader. Også den gongen var det folk som ikkje trudde på nissane, eller andre underjordiske, troll og slikt, så vi måtte vere forsiktige. Jakob hadde ikkje lyst til å bli kalla for ein tøvete tulling som trudde at eventyra var verkelege! Lenge, lenge har eg no gløymt desse korta, heilt til de plutseleg fann dei i det hemmelege skapet til Jakob. Og sanneleg, sidan de har oppdaga magien med korta, at dei faktisk kan vere til hjelp – ja, då skjøna vi nissane at de to, de er same sorten som tippoldefaren dykkar – ikkje redd for å bli med inn i eventyret!»

Jenny og Sivert er mållause! For ei utruleg historie! Og tenk, dei får vere med på dette eventyret!

Gamlenissen har hosta frå seg igjen:« Sidan de ga så god hjelp til fuglen vår, ville vi gje dykk ei lita oppleving her i vår vesle nisseverd. No vil først Nissejens vise dykk rundt her – og så skal de få vere med på sjølve høgdepunktet i juleførebuingane våre!» No hadde gamlenissen snakka lenger enn han sikkert hadde gjort på førti år, han sovna, rett og slett. Sivert og Jenny høyrde berre snorkelydar frå kroken der gamlenissen sat inntulla i pleddet.

Utan at dei har merka det, står Nissejens ved sidan av dei.

«Kom, bli med meg», seier han, «så skal de sjå på liv og røre!»

Liv og røre er det faktisk overalt. Nokre nissar snekrar, skrur, monterer og målar leiker. Det er dei finaste leiker ein kan tenke seg: bilar, dokker, gyngehestar, puslespel, trommer og feler…

«Tru det eller ei, det er faktisk vi nissar som framleis lagar leiker til julegåver. Ikkje alt mogeleg sjølvsagt – det er eit og anna av moderne elektronikk vi endå ikkje har sett oss heilt inn i. Men vi har visse planer om å sende nissar på kurs, på eit eller anna vis…» Nissejens blir ståande og sjå tankefullt ut i lufta. Nissane er så opptekne med sitt at dei først ikkje merkar at Sivert og Jenny står der storøygde og ser på dei. Då dei oppdagar barna blir dei vettskremte, og dreg nissehuene sine nedover hovudet for å gøyme seg. Men Nissejens fortel kven Sivert og Jenny er,  at dei er heilt ufarlege, og snart dukkar nissane fram frå huene sine igjen, smiler – og held fram med arbeidet sitt.

Ved eit langt bord er det baking. Alle slags julekakedeiger blir rørt i hop, kjevla, forma, steikt og pynta. Det luktar vidunderleg. Sivert og Jenny får smake – så gode kaker har dei aldri smakt før! Ved vedkomfyren står ei nissemor og ein nissefar og byter på å røre i nissegrauten. Rundt dei spring det små nisseungar i alle aldrar: dei tergar kvarandre, finn på fantestreker, og masar om å få graut. Jenny og Sivert må le når dei ser ein av nisseungane nappe i buksa til nissefar, så han snur seg bort frå grauten – og ein anna liten nisseunge skundar seg å drysse pepar i grauten! Nissemor har henta sukker i skapet, men vil smake på grauten før ho sukrar – og lagar ein kjempenys av peparen! Nisseungane ler så dei ramlar rundt på golvet, og både nissemor, nissefar, Nissejens, Jenny og Sivert må le med.

Plutseleg gjallar lyden av eit horn!

«Kom, kom!» ropar Nissejens. «Vi skal samlast!» Dei to søskenbarna blir dregne med av flokken med nissar som samlar seg midt på golvet. Ein gong til kjem lyden frå hornet: ein raudkjaka nisse med gul nissehue bles så kinna hans nesten sprekk! Fram kjem to nissar berande på ei raud silkepute. Oppå puta er det ei gullbjelle, stor og blank, men tydeleg gammal og velbrukt, for den har bulkar både her og der. Det går eit sukk gjennom forsamlinga av nissar. Nissejens reinskar halsen, og seier med høgtideleg stemme:

«Igjen hentar vi fram nissebjella vår – den magiske bjella som gjer at jula blir ei god tid for både nissar og folk, som gjer at førebuingane går av seg sjølv, at gåvene kjem på plass, at vi alle er gode mot kvarandre! Kom igjen, bjella skal pussast!» Dermed spring alle nissane fram og gnikkar og pussar bjella, så ho til slutt skin som det puraste gull!

Deretter blir det nissefest! Alle får graut, Jenny og Sivert også – tre nissar finn fram feler, det blir dansa og leika – Jenny og Sivert har aldri vore med på kjekkare fest.

Plutseleg bråstoppar nissedansen og felespelet. Alle stivnar. Jenny og Sivert kjenner ein kald gufs gå gjennom rommet.

«Kva er dette?» kviskrar Nissejens forferda. Han ser redd ut – og det gjer alle dei andre nissane også, for dei har alle dratt nissehuene sine nedover ansiktet.

«Er det nokon som har funne inngangen til nissestaden vår?»

 

 

 

 

 

Publisert på

Julekalender: 5.desember

 

«Monstrenes natur er å overskride grenser og kategorier, å skape ro og uhygge i systemer for så å forsvinne  mørket straks vi prøver å bunte dem fast. Likevel er det altså dette jeg vil gjøre» seier Erling Sandmo, som har skrive boka «Uhyrlig».

Historikar og professor Eling Sandmo fortel om sjømonster som er skildra i kart og litteratur  i tidsrommet 1491 – 1895. Kildene har han funne i Nasjonalbiblioteket, der han er forskar. Dette er stoff det er sus over!

Illustrasjonane er henta frå karta, og er rett og slett eventyrlege.

I dag er monstra enten borte eller gløymd – eller forvandla til velkjend fauna. Vitskapen har funne forklaringar på mangt, mens andre av monstra held fram som frodige element i kategorien røvarhistorier og myter.

Henta frå baksideteksten på boka:

«En gang var sjømonstrene en naturlig del av kart og naturhistoriske beretninger. Folk som dro til havs, kunne møte de mest marerittaktige uhyrer i bølgene. Det mangeøyde havsvinet spredte skrekk rundt Island, monstre med lysende øyne raste i bølgene ved Norskekysten, og utenfor Bergen risikerte man å bli angrepet av sjøormen, som spiste kalver og griser hele. Men monstrene kunne også være nyttige: Havmennesker kunne  sløyes og kokes til tran, hvalens ribbein var reisverk for hus, og en blekksprut kunne fylle opp tønnevis med blekk»

Det er ikkje berre I Homers tid det ble skapt gode historier om det som rørte seg i havet – historene frå vår eigen norskekyst er likeså frodige!

For dei som måtte vere interessert: Kristoffer Schau har ei rekke flotte podcastar, «Rekommandert», med spennande , underhaldande tema – og i ein av podcastane  er Erling Sandmo gjest og fortel om akkurat denne boka.

 

Konkurranse!

5.desember:

I Odysséen møter helten Odyssevs to havuhyre som held til på kvar si side av eit smalt sund. Kva heiter desse uhyra?

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 5

Først høyrer dei berre denne lyden – som om det susar og sprakar i lufta. Så ser dei gneistrande lysglimt, og der er den: sleden! Det er sjølvsagt den som har laga spora i snøen!  Fremst i sleden sit nissen med den raude hua, og bak han sit det fleire nissar! Det er ikkje godt å sjå om dei sit oppi eller heng bakpå sleden – til det er avstanden endå for stor. Men gneistrar gjer det frå sleden, der den skjær seg gjennom lufta. Det aller merkelegaste er at sleden blir dregen av småfuglar! Nokre har raudt bryst, andre gult, andre igjen er grå. Akkurat som fuglane i den gamle, krokete furua. Fuglen som flyg fremst liknar akkurat på den vesle fuglen Sivert og Jenny hadde funne i snøen!

Fuglane og sleden med nissane nærmar seg fort og landar i snøen rett framfor Sivert og Jenny. Dei står der berre, ingen av dei har endå sagt eit ord, så forundra er dei.

«Hopp om bord!» ropar nissen med den raude hua. Alle de andre nissane hoppar ned frå sleden, kjem mot dei to søskenbarna og bukkar djupt. Før Sivert og Jenny har rukke å seie så mykje som eit pip, sit dei sleden, godt innpakka i skinnfellar, og kjenner at dei er på veg høgt opp i lufta! Det blir ei underleg reise. Nissane ler og hoiar, fuglane flyg opp og ned, hit og dit , med sleden dinglande etter seg – det kjennes ut akkurat som å sitje i ei  berg-og dalbane! Sivert er først litt redd, men etterkvart gløymer han redsla, for det er faktisk  mest moro! Når han tittar bort på Jenny, skjøner han at ho kjenner det på same måten. Jenny kjenner kor det kilar i magen når sleden fer opp og ned i full fart– dette må vere verdas beste karusell! Snart hoiar og ler dei, akkurat slik som nissane.

«Hald dykk fast!» ropar nissen med den rade hua. «Vi går inn for landing!» Dermed stuper fuglane, sleden, nissane og barna nedover i lufta i vill fart, før de rettar opp sleden og landar i snøen. Men farten er stor, så alle i sleden blir slengt hulter til bulter ut i ei snøfønn. Dei landar heldigvis mjukt.

«Hahaha!» ropar nissane, «Landingane blir stadig betre!» Dei børstar av seg snøen, mens dei ler og ropar. Nissen med den raude hua hjelper Jenny og Sivert fram frå snøfonna.

«Velkomen til vårt rike, menneskebarn!» seier han. «Vi vil seie takk for hjelpa!» Sivert og Jenny ser på kvarandre: «Kva meiner han?» kviskrar Jenny. Nissen har nok høyrt kva ho sa. «Det er takka vere hjelpa de ga den beste sledefuglen vår at de no er her! Kom, så skal de få bli med inn!» Nissen børstar bort snøen på bakken rett framfor seg, og ei grå dør kjem fram under snøen. Det ser ut som døra ligg rett ned på bakken. Nissen opnar døra, og med det same tomlar dei nedover i ein mørk tunell,  og landar på ein haug med skinnfellar. Det går heilt rundt  hovuda på Sivert og Jenny, både på grunn av den ville reisa, men også fordi det dei opplever ikkje er til å tru!

Dei blir ståande og sjå seg rundt. Dei er i eit lyst, stort rom, men det er lavt under taket, kanskje fordi alle desse nissane som aular rundt er like små som Jenny og Sivert, sjølv om mange av dei ser både vaksne og gamle ut.

«Eg heiter Nissejens» seier nissen med den raude hua. «De skal no få sjå noko svært få menneske veit om», seier han, mens han blinkar lurt til dei. «Men aller først skal de få helse på ein som har noko å fortelje!»

«Ehh, tusen takk», stotrar Jenny fram, ho veit ikkje kva anna ho kan seie.»

«De har vel med de gamle postkorta, kanskje?» spør Nissejens, mens han fører dei lenger inn i det store rommet.

«Ehh, ja…? no er det Sivert som ikkje veit kva anna han skal seie.

«Vær så god, sett dykk ned her», seier Nissejens og viser dei ein stor, staseleg benk, fylt med skinnfellar og puter. De to barna set seg opp  benken. Her inni kroken er det mørkare enn i resten av rommet. Det varmar godt frå den store peisen som det er fyrt opp i. Peiselden kastar underlege skuggar oppetter veggane. Der i mørkret ved sidan av peisen skimtar dei ein underleg skapning. Sivert og Jenny sit heilt stille og torer nesten ikkje puste av spenning. Kven er det, og kva skal skje no?

 

Publisert på

Julekalender: 4.desember

Bildeboka «En fisk til Luna», utgitt 2014, er dagens bok. Dette er ei poetisk og vakker bildebok av Lisa Aisato, kunstnaren som vi i dei siste åra har sett som både forfattar og illustratør av eigne bøker, og som illustartør saman med andre forfattarar.

Dette er ei bok så full av estetikk og poesi at den må kunne røre alle. Tematikken er velkjent i barnelitteraturen, og også i anna litteratur: einsemd og lengsel, om det å ikkje høyre til, om å vere utanfor – og om håp. Ei av dei finaste bildebøkene eg har lest.

Det er mykje rom for tolking i både bilda og i den enkle teksten, alt etter kven som les ho – og kva alder lesaren har. Hendingane er realistisk skildra, men med surrealistiske element. Boka handlar om at Luna får nattleg besøk av ein månefisk. Ho reiser ut saman med fisken for å hjelpe han til å finne ut kor han høyrer til.

Illustrasjonane fyller sidene – tar med seg lesaren på ei vakker, spennande reise – som i ein draum.

 

Konkurranse!

4. desember:

Kven fekk Nobels litteraturpris i 2018?

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 4

Det er Sivert som skal vere vaken først. Jenny pakkar seg godt inn i dyna, men soving blir det ikkje noko av. Det kjennes ut som om magen er full av sprettballar, synest Jenny. Ho er så sikker på at noko skal hende at ho klarer ikkje sove for alt  verda. Sivert sit med kortbunken i handa. «Var det ikkje kortet med bildet av fuglane som låg øvst i sta?» spør han. Jenny sprett opp. «Sjå her kva som ligg øvst no» seier han, og held fram eit kort så Jenny får sjå.

Jenny stirer på kortet. Fire smilande nissar ser tilbake på Jenny frå kortet.

«Jenny», kviskrar Sivert, «sjå!» han stirer med vidopne, kulerunde auge mot vindauget. Jenny snur seg,  og ser rett på ein av dei nissane ho akkurat såg på kortet! Nissen med den rade hua er rett utanfor vindauget deira! Han vinkar til dei, som om han vil ha dei med ut! Sivert og Jenny ser på kvarandre. «Det var det eg visste – det ville hende noko! Eg trur det var han som var utanfor vindauget i går natt også!»

«Skal vi gå ut til han syns du?» spør Sivert, «Eg trur han vil vise oss noko!»

«Klart vi går!» seier Jenny, og er allereie på veg ned stigen frå hemsen. Sivert er ikkje sein om å klatre etter. Men i farta gløymer dei å ta med seg lommelykta, og nede på stua er det heilt mørkt. Jenny, som listar seg så stilt ho kan mot døra, ser ikkje sinkbøtta som står rett ved døra, den bøtta som alltid står der, og som dei brukar til å hente inn snø dei skal smelte til vatn. Jenny går rett på bøtta, bøtta velter, og Jenny ramlar på golvet. Sivert snublar i Jenny –  no ligg dei og baksar på golvet, begge to, med armar og føt til alle kantar, mens sinkbøtta rullar rundt mot stolar og bord. Det blir eit forferdeleg spetakkel! Straks går dørene til soveromma opp, og der spring fire forskrekka foreldre ut på stua. Dei har ikkje gøymt lommelyktene, og lyser rett på Sivert og Jenny som ligg og kavar på golvet.

«I all verda», seier mor til Jenny, «går de i søvne?»

«De har no vel ikkje tenkt å gå ut på fjellet midt på natta?» utbryt far til Jenny. Han har sjølvsagt sett at både Sivert og Jenny allereie har fått på seg huer og skjerf.

«Det er nok berre å komme seg i seng igjen», seier Siverts far, mora nikkar og er heilt einig. «Vi skal ikkje ha barn ute på nattevandring!» seier ho bestemt.

Sivert og Jenny ser på kvarandre og skjønar at her er det ingen veg utanom å gjere som dei får beskjed om. Dei vaksne er ganske strenge i stemmene. Slukøra tuslar dei opp stigen til hemsen igjen. Dei legg seg under dynene, og ligg lenge heilt stille. Men å sove er ikkje råd. Når dei har vore stille så lenge dei klarer, og er sikre på at dei vaksne har sovna, tittar dei forsiktig fram frå dynene, og ser ut av vindauget. No er det ingen nisse å sjå, sjølvsagt.

«Så dumt!» seier Sivert. «Kanskje nissen ville vise oss noko viktig!» «Så ergeleg at eg snubla i den dumme bøtta!» seier Jenny, mens ho klistrar nasen til vindauget for liksom å sjå betre ut i den mørke vinternatta.

Det var visst lurt å stire litt ekstra godt ut av vindauget, for no smiler Jenny lurt: «Vi skal nok få sjå kva nissen ville», seier ho, mens ho løfter forsiktig opp haspene på vindauget, og opnar det. Sivert ser ut, og no må han også smile. Festa til karmen heng ein taustige som går heilt ned til bakken! Dei er snare å få på seg skjerf og huer igjen, denne gongen gløymer dei ikkje lommelykt. Sivert kliv ut av vindauget og klatrar forsiktig ned taustigen. Jenny kjem rett bak.

I snøen ser dei slike spor dei hadde sett før. Fullt av fuglespor, strekar, og små fotspor som dei no er sikre på må vere nissens fotspor.

«Kva no?» seier Jenny. «Neimen om eg veit», svarar Sivert. «Kanskje dei gamle korta kan gje oss eit tips?» «Ja, det var ingen dum idé», seier Jenny. Korta har faktisk vist oss akkurat det som hender – sjølv om eg ikkje anar korleis det kan gå til!» Jenny held taustigen i ro, mens Sivert klatrar fort opp og inn gjennom vindauget. Snart er han ute igjen, og har kortbunken med seg. No lyser dei mot det kortet som ligg øvst i bunken – det er ikkje nissekortet lenger, men eit anna! Akkurat då høyrer dei en lyd rett over seg. Dei vender blikka oppover mot himmelen. «Desse korta, dei må vere magiske!» kviskrar Sivert, mens Jenny nesten gløymer å puste. Med store auge stirer dei opp mot det som nærmar seg.

 

 

 

Publisert på

«Den magiske julebjella» kapittel 3

Dei listar seg så stilt dei kan, dei vil ikkje vekke dei vaksne. Då blir det berre spørsmål om kva dei skal ute å gjere, midt på natta. Sivert hugsa på å ta med lommelykta. Dei går forsiktig rundt hjørnet på hytta og ser seg rundt til alle kantar. Alt er stille rundt dei. Månen skin bleikt på himmelen, nordlyset dei såg tidlegare på kvelden er borte. Ei sky nærmar seg månen, som har ein kvit ring rundt seg. Bitte små snøfnugg dalar sakte ned på hovuda til Sivert og Jenny. Dei rundar forsiktig hjørnet på hytteveggen. Sivert lyser i snøen ved veggen der vindauget på hemsen er. Først ser dei ingen ting, men så kviskrar Jenny: «Sjå, rett der borte – der ligg det noko i snøen!»

Dei bøyer seg ned, og der, i lyset frå lommelykta ligg det ein liten fugl!

«Er han død?» spør Jenny. «Nei, men det kan det hende han blir om han ikkje får hjelp!» seier Sivert. Dei høyrer ein lyd, og kikar begge mot den gamle, krokute furua som står rett ved. I lyset frå lommelykta ser dei ein heil flokk med fuglar. Nokre er akkurat som fuglen på bakken, nokre har raudt bryst , andre gult, andre igjen er grå. Dei sit heilt roleg i treet.

«Så rart at dei ikkje er redde for oss», seier Jenny.«Var det kanskje desse fuglane du såg i vindauget?» spør Sivert. Men Jenny er heilt sikker på at det ikkje var fuglar ho hadde sett.

«Vi må hjelpe denne stakkars fuglen», seier Jenny. Borte ved bålplassen, som er heilt nedbrent, er det framleis litt varme igjen i steinane rundt bålet. Dei tar med eit par steinar bort til den gamle furua, passar godt på at det ikkje er glør med. I vedskjulet hentar dei vedkubbar som dei stablar opp til et lite hus. Inni huset legg dei steinane, og dekkjer dei med granbar. Sivert legg vottane sine oppå. Jenny løftar forsiktig den urørlege fuglen opp i hendene sine. Ho kan kjenne det vesle fuglehjartet banke. Så varleg ho kan legg ho fuglen inn i det vesle huset. Der får han litt varme og ly for snøen som  dalar ned rundt dei.

No listar dei seg inn i hytta igjen. I kjøkkenskapet finn dei knekkebrød. Etter litt romstering smiler Sivert nøgd, han har funne ein heil pose med solsikkefrø. Vel ute igjen børstar dei bort snøen som ligg inntil stammen på fura, og strør solsikkefrøa og  knekkebrødsmulane på bakken rundt trestammen.

«Eg trur vi må gå inn igjen, elles tør ikkje fuglane ta maten», seier Svert. Jenny er einig. Før dei går inn lyser dei på bakken der no eit nytt snøteppe er i ferd med å leggje seg over det gamle. Men endå kan dei sjå dei rare spora dei hadde sett før. No skjønar dei kva det er: det er tett i tett av fuglefotspor! Men innmellom ser det også ut som vanlege fotspor, nesten som små menneskespor. Dei kan også sjå lange strekar i snøen. «Kva er dette?» spør Sivert, «har det stått noko her i snøen? Noko som har laga desse lange strekane?»

«Kan det vere ein spark, eller kjelke, kanskje?» undrar Jenny.

Dei listar seg inn igjen. Sivert, som la vottene sine i det vesle vedkubbehuset frys på fingrane.

Oppe på hemsen igjen blir dei liggjande lenge og sjå ut av vindauget. Men ute ved furua er det mørkt og stille.

Sivert hentar dei gamle postkorta. Øvst i bunken ligg no eit kort med bilde av to fuglar.

«Det er ein slik fugl som låg i snøen», kviskrar Jenny. «Men kvifor ligg dette kortet øvst no  – er det nokon som vil fortelje oss noko?»

Om morgonen vaknar de to søskenbarna på hemsen samtidig. Utanfor hytteveggen er det eit lurveleven utan like! Dei kikar ut av vindauget, og ser fullt av fuglar i alle fargar som flaksar rundt, nappar i seg solsikkefrø og knekkebrødsmular – og innimellom munnfullane kvitrar, fløytar og syng dei av full hals!

I dag skal det hoggast ved, Sivert og Jennys jobb er å stable veden i vedskjulet. Dei vaksne må mange gonger stoppe opp i arbeidet og undre seg over den store fugleflokken som held til i den gamle furua, men dei to barna seier ingen ting. Innimellom er dei begge inne på kjøkkenet for å hente meir knekkebrød. Dei kikar inn  i det vesle vedkubbehuset under treet, men fuglen dei la inn der om natta er borte.

«Då har han klart seg», smiler Jenny. På greinene i den gamle furua kvitrar dei, fuglane, nøgde og mette.

Denne kvelden sit dei også rundt bålet. Far til Sivert fortel, og etterkvart er det som om mor til Jenny også hugsar dei gamle historiene dei høyrde som barn. Dei to er søsken, og var ofte på denne hytta då dei også var barn. Dei fortel om oldefaren sin, Jakob. Det var Jakob som i si tid bygde hytta. Gjennom åra har ho blitt bygd på med fleire rom, men den gamle delen, med stua, kjøkkenkroken og hemsen er akkurat som før. Sivert og Jenny visste ikkje at foreldra deira kunne så mange historier, historier dei aldri har høyrt før, om blåfolket, om nissane og trolla. Det er som om bålet og vinterkvelden og den gode stemninga får dei til å hugse. Barna har aldri møtt Jakob, tippoldefar sin. Det er mange år sidan han levde.

Oppe på hemsen finn Jenny og Sivert fram dei gamle postkorta igjen.

«Kanskje det er tippoldefar Jakob sine kort?» undrar Sivert. Også denne natta vil dei sove på skift. Dei er sikre på at noko vil hende denne natta også. Det skal vise seg at dei har rett.

 

 

Publisert på

Julekalender: 3.desember

Dagens bok er ei lita perle: «Jo fortere jeg går, jo mindre er jeg» av Kjersti Annesdatter Skomsvold. Boka kom i 2009, og er forfattarens debutbok. Her er litt frå forlagets omtale (Oktober):

«Jeg ser ut av vinduet og inn i leiligheten i blokka overfor. Det er rart å tenke på hvor mange mennesker som bor der og lever sine liv og ingen ser inn til meg og Epsilon, og hva skal man da med gjenboere.» 

Mathea Martinsen har ikke hatt mye med andre mennesker å gjøre. Men noe har hun skjønt: De er ikke som henne. Nå, som gammel, rammes hun av en stor sorg, og hun blir redd for å dø før noen vet at hun har levd. Mathea finner fram brudekjolen igjen, baker pikekyss og går ut blant de andre.

Kjersti Annesdatter Skomsvolds debutroman er preget av humoristisk alvor og en usedvanlig språklig oppfinnsomhet.

Skomsvold mottok Tarjei Vesaas Debutantpris 2009 for romanen, som også ble nominert til Bokhandlerprisen og P2-lytternes romanpris samme år, samt kortlistet til International IMPAC Dublin Literary Award 2013.

Dette er ein «feelgood-roman» som rører ved alle kjensler. Boka er trist, rørande, underfundig, sorgmunter, humoristisk, tragisk, finurleg, hjartevarmande…

Om einsemd, tida og livet som gjekk – utan at noko hende.

 

Konkurranse!

3.desember:

Kva heiter Norges mestselgande forfattar?

 

 

Publisert på

Julekalender: 2.desember

Frå då eg var lita, og morfaren min fortalde meg om all verdas myter, er historia om Odyssevs si lange reise heim frå krigen i Troja den historia som har gjort mest inntrykk. Homer, som ein meiner kan ha skrive denne historia, levde ca 700 år f.Kr.

Slik morfar fortalte om Odyssevs si reise, og alt som hende han, er denne historia for meg framleis ei av dei fremste av alle historier.

Til alle tider har forfattarar brukt referansar frå mytologien, desse referansane ligg der som eit felles litterært bakteppe for oss alle, kan hende fordi mytologien tar for seg den heilt grunnleggjande eksistensielle tematikken, som er felles tankegods for oss alle. Det blir sagt at all litteratur er ei reise, i så måte er den forteljinga ein klassikar.

I renessansen var det svært vanleg å hente fram tematikk og historier vi kjenner igjen frå mytologien, noko vi t.d. finn i mykje av i Shakespeare sine skodespel.

Homers «Odysséen» finn vi også igjen i t.d. «Sinbad Sjøfararen» i 1001 natt, i Dantes «Den guddommelige komedie», i James Joyse’s kjente roman «Ulysses».

I nyare tid finn vi fleire Odyssevstolkingar i romanform, t.d. «Penelope er syk» av Ole Robert Sunde og «En Odyssé» av Daniel Mendelsohn. Om vi leitar, finn vi igjen denne historia i utallige former og variasjoner, til og med i Donald-pocket! (Eg kunne heller ikkje sjølv dy meg for å bruke element frå denne historia i bildeboka eg laga saman med Tarjei Rypdal Eide: «Birgers odysse».)

Men den tolkinga som eg stadig vender tilbake til er «Strändernas svall»av den svenske forfattaren Eyvind Johnson.Eg trur ikkje denne boka er oversett til norsk, eg veit heller ikkje kor lett den er å få tak i, men igjen: prøv biblioteket!

Denne boka er eit oppkomme av forteljarglede, full av detaljar og stemningar – både melankolsk, munter og spennande. Boka rører ved det grunnleggjande i det å vere menneske – ei av dei bøkene ein gjer stadig nye oppdagingar om ein les ho fleire gonger.

 

Konkurranse!

2.desember:

Kva heiter den siste romanen til Gert Nygårdshaug?

Du kan svare under fana kontakt / følg her på heimesida til Olla Forlag – eller under forlagets Facebook – eller Instagramsider, og bli med på dagens trekning.

Bildet er frå boka «utandørs i nordvest»

Publisert på

1.desember og første kapittel i juleeventyret «Den magiske julebjella»

«Er det langt igjen?» spør Jenny. Ho har akkurat vakna. Landskapet ho ser gjennom bilvindauget er snødekte myrer, små fjellbjørker som stikk opp av snøen, og lenger borte store, kvitkledde fjelltoppar. Bilen køyrer sakte, vegen er smal og humpete.

«Berre nokre minutt!» svarar mor til Jenny frå framsetet.

Litt lenger framme på vegen ser ho dei raude baklyktene til bilen Sivert sit i. Sivert og Jenny er på veg til familiehytta på fjellet for å feire jul. Dei bur til vanleg i kvar sin by, desse to søskenbarna, og reiser i kvar sin bil saman med foreldra sine.

Dei har vore på hytta mange gonger, men har aldri feira jul der. Dei gler seg – det blir nesten som ei eventyrjul! Det kjem til å bli bål og lys i trea, gåver og god mat. Akkurat slik det skal vere i jula. Dei skal vere mykje ute – om berre vêret er bra. Det er endå  nokre dagar til jul, og det er bra, for mykje skal gjerast: vedhogst, rydding og vasking, turar – og mykje moro ute i snøen.

Sivert er spent. Han gler seg slik til jul! Tenk å feire jul på hytta! Det er ikkje mykje plass i dei ørsmå romma. Han og Jenny skal sove på hemsen, der er det berre plass til madrassene dei skal sove på. Det er ikkje innlagt straum, heller ikkje vatn. Derfor har dei med store dunkar med vatn. Om dei treng meir vatn, kan dei køyre ned i bygda og hente. Inne har dei parafinlamper, og også litt solcellestraum, nok til å få lys. Det er ute-do på hytta. Det er heilt greit når det er sommar og lyst om kvelden, men Sivert er ikkje så sikker på kor greit det er no når det er så mørkt. Uansett har dei med seg lommelykter.

Endeleg er dei framme. No blir det bæring av utstyr inn i hytta frå bilane. Alle må hjelpe til. Dei fyrer straks opp i vedomnen på det rommet som er både kjøkken og stue. Det tar ikkje lang tid før den lune varmen frå vedfyringa breier seg i den vesle hytta. På gassblusset putrar kveldsmaten.

Jenny og Sivert klatrar opp stigen til hemsen. Her er det to madrasser på golvet som dei legg sengkleda på. Gjennom den vesle vindauget kan dei sjå stjernehimmelen. Det er ikkje lys frå andre hytter rundt omkring, så det er nok berre dei som er på fjellet. Nede i stua høyrer dei at dei vaksne snakkar saman.

Det er ikkje lett å sove, det er mykje lettare å prate og le! Etter ei stund høyrer dei ei påminning nede frå stua: «No er det natt! Sov – så blir de opplagte til morgondagen!»

Men før det blir soving MÅ dei berre lage litt fleire rare skuggar med lommelykter og hender mot veggen der oppe på hemsen. Det er då dei lagar troll og spøkelse at Jenny ser sprekken i veggen.

«Sjå der!» seier ho, og kryp fram frå dyna.

«Kan det vere eit rom innanfor denne veggen?» undrar Sivert. Han finn fram kniven sin, skrapar forsiktig i sprekken, og ser at det er ei dør! Dei lirkar og skrapar, og så opnar døra seg. Dei lyser inn i eit lite skap innanfor.

«Sjå på dette!» utbryt Jenny, og drar fram det ho har funne. «Det ser ut til å vere eldgamle julehefter og julekort! Så spennande! Kven kan ha lagt dette her?»

Dei blar i korta og i juleheftene, nokre er over hundre år gamle. Eit av korta viser heile himmelen i grønt lys.

«Eg trur det må vere nordlyset», kviskrar Sivert. I det same dei snur seg for å sjå om det er nordlys ute denne kvelden, skimtar dei ei rask rørsle rett utanfor vindauget. Dei kikar ut begge to, men ingen ting er å sjå.

«Eg syntes så tydeleg eg såg nokon der ute», seier Jenny.

«Eg og», svarar Sivert. «Men korleis kunne nokon vere utanfor vindauget, det er langt ned til bakken?» Det kan ikkje Jenny svare på.

Etterkvart sovnar dei. Det dei ikkje veit er at dei snart skal vere med på eit eventyr dei knapt kunne drøymt om!

Publisert på

Julekalender: 1.desember

Velkommen til første dagen i julekalenderen! Kvar dag kjem det ein liten omtale av ei av bøkene i bokhylla mi – gode bokopplevingar eg gjerne vil dele.

Ein konkurranse høyrer med – sjå nedst i innlegget!

 

Den første boka ut i denne bok-kalenderen er ei barnebok – sjølv om både forfattaren og eg meiner at boka (og også dei andre bøkene av forfattaren) høver godt for alle aldrar.

«Jim Knapp og Lukas Lokomotivfører»er skriven av den tyske forfattaren Michael Ende(1929 – 1995).

Dette er debutboka til forfattaren (1960) – den første av ei rekke bøker som gjer Michael Ende til ein av dei største eventyrforteljarane i vår tid. Han har fått ei rekke prisar for både denne boka og dei andre bøkene sine, to av dei mest kjente er «Momo, eller kampen om tiden» og «Den uendelige historie». (Begge desse to er filmatiserte).

Frå baksideteksten til «Jim Knapp og Lukas lokomotivfører»:

«På den bitte lille øya Lummerland bor fire innbyggere og et lokomotiv. En dag kommer det en pakke til øya, og i den finner de vesle Jim Knapp. Alt hadde vært vel og bra om ikke Lummerland var et så ualminnelig lite land – og derfor blir det for trangt for fem innbyggere. Jim og Lukas bestemmer seg for å legge ut på en reise over havet – og nå skjer det spennende og merkelige ting…»

Ein sommar for mange år sidan var denne boka opplesingsserie i Barnetimen for dei minste på NRK radio. No avdøde skodespelar Lars Andreas Larssen las. Kombinasjonen av ein genial forfattar med ei altoppslukande historie, formidla av ein dyktig skodespelar, kan skildrast med eitt ord: magisk. Eg gjekk ikkje glipp av ein einaste episode den sommaren – heller ikkje dei rundt meg, som var meir i målgruppa for Barnetimen for dei minste enn eg! J

Boka ser ut til å vere utgått frå forlaget – men takk og pris: vi har biblioteket!

Michel Ende var teaterutdanna og arbeidde både som regissør, filmkritikar og tekstforfattar. Begge foreldra hans var kunstnarar, innanfor den surrealistiske sjangeren, av naziregimet stempla som «degenerert kunst». Denne oppveksten, og  opplevingar under naziregimet prega forfattaren og forfattarskapet hans. Han nytta alle høve til å kritisere alt nazismen sto for. I bøkene hans fins mange spark mot nazismens indoktrinering.

Forfattaren var sjølv ikkje komfortabel med å bli omtalt som barnebokforfattar, han meinte at han skreiv for alle. Bøkene omhandlar kompliserte og alvorlege tema, men skrive på ein forståeleg og likefram måte. Det er mange lag i bøkene hans, ein kan gjere stadig nye oppdagingar i tekstene når ein les bøkene om igjen.

For dei som vil vite meir om Michael Ende og bøkene hans fins det på www.sølvberget.no ein artikkel av Yngve Bergesen Anda (6.april 2017): «Michael Ende og Den uendelige historien. Da den humanistiske surrealismen møtte hockeysveisen».

 

Konkurranse!

 Som lova, her kjem første «boklege spørsmål» i denne daglege kalenderen fram mot jul:

 Kva heiter den norske barnebokforfattaren som fekk Brageprisen i 2017?

 

 

Publisert på

Desember er på veg – og JULEKALENDEREN!

For meg har denne tida fram mot jul alltid hatt noko magisk ved seg.

Då eg var barn, var førebuingane til høgtida særdeles viktig.

Søstera mi og eg måtte ta del i alt arbeid: baking av alle slags kakesortar, sølvtøypuss, støvtørking,  vasking, rulling og stryking av juledukar, skrubbing av veggar, tak og vindauge, matlaging  i stor stil: fårerull, sylteflesk og julemat. Eg hugsar endå såre, støle tomlar etter å ha trykt sandkakedeigen ut i mengder med sandkakeformer. Som så ofte er det luktene som sparkar minnet i gong: lukta av nybona golv og nybaka kveitekaker med smør og sirup, den skarpe lukta av hjortekakksaltet som reiv i nasen, og lukta av nyhogd grantre.

Men dei aller beste minna: samværet, historiene, sangen, musikken…

Som vaksen blei juleførebuingane svært neddempa. Eg er til dømes slett ikkje glad i å bake, så julekakene (som uansett aldri blei oppetne) blei kraftig nedprioritert. Likeeins vasking og skrubbing.

Sidan teaterundervisning har vore mitt daglege arbeid i mange av desse åra, handla jula ofte om store forestillingar like før jul, og dermed lange arbeidsdagar med instruksjon og prøver. Det har alltid vore meiningsfullt å vere med på desse prosjekta: på scenegolvet aular det av spente, glade ungar – ivrige og entusiastiske for å formidle den gode historia med sang, dans, musikk. Alltid den gode opplevinga av å sjå dei utfordre seg sjølve, strekkje seg – oppleve den gode kjensla av samarbeid og fellesskap. Den optimale julestemninga for alle som deltar – og for publikum som opplever. Historiene på scena har alltid med den gode bodskapen: å bry seg om kvarandre, hjelpe kvarandre, og løyse problema i felleskap. Og alltid er det slik: det er orda, sangen, musikken, bilda og dansen som rører ved kjenslene, som gir oss dei gode opplevingane.

Det er nettopp dette siste som er julemagien for meg: dei mange uttrykka som rører kjensler og gjer at eg kjenner fellesskapen, samværet, den gode stemninga  –  det som kallast julestress er dermed eit ukjend fenomen i mi juleverd.

Mykje levande lys (i slikt lys ser ein ikkje så godt om det ligg litt støv rundt omkring), og dei små, enkle tradisjonane. Det blir heller ikkje noko renn i butikkane etter dyre julegåver, huset bugnar ikkje av glitter, stas og julepynt. Gåver blir det, likevel – og i huset er det akkurat så koseleg som vi sjølve gjer det til.  «Less is more» er mitt mantra – det fungerer strålande for meg, vel vitande om at andre likar det på anna vis.

Men julekalenderen vil eg ha med!  Kalenderen, der ein kvar dag spent opnar ei luke, med forventninga om at ein er endå eit steg nærare jula –  ein av dei få tinga som verkeleg høyrer med i denne «less is more»-jula mi. Kalenderen har variert i utsjånad og innhald frå år til år – og er sjeldan full av ting eller snop. Like gjerne er den fylt med påfunn, ablegøyer, gode idéar, gåter og historier. Eller som i år: om gode historier i form av bokopplevingar, og eit juleeventyr – på nett.

www.olla.no vil eg kvar dag i desember legge ut ein to-delt kalender:

Dagens luke vil vere eit vinterfoto frå boka utandørs i nordvest.Teksten vil handle om opplevinga av den gode boka, subjektive opplevingar eg gjerne vil dele. Boka som har dette vesle ekstra, i alle fall for meg då eg las ho – dette som rører tankane og kjenslene. Eg vil prøve å seie kvifor eg har likt akkurat den boka, likevel utan dei store analysene. Bøkene eg finn fram vil vere for barn, ungdom eller vaksne – gamle som nye, norske like gjerne som frå andre land.

Ein liten konkurranse må til: kvar dag dukkar det opp eit spørsmål om litteratur. Det kan svarast som kommentar på www.olla.no, eller også på Olla Forlag sine sider på Facebook og Instagram, for den som ønskjer det. Eg samlar opp dei som har svart rett på ei liste, og trekkjer kvar dag ein vinnar. Dagens vinnar får ein bitteliten premie. 24.desember blir alle som har svart rett på spørsmåla i konkurransen med i trekninga om ei sjølvvalgt bok frå Olla Forlag.

 

Olla Forlag slår også til med eit juletilbod:

Amulettmysteriet kostar i desember: kr 180,-

Det gamle slottet: kr 200,-

Kjøper ein begge, blir prisen til saman kr 350,-

 

 

Den andre delen av julekalenderen vil vere ei julehistorie for barn. Vi blir med Sivert og Jenny på eit spennande eventyr då dei skal feire jula på ei lita hytte på fjellet. Kan hende det kan bli ei god, lita høgtlesingsstund for både store og små saman?

 

Vel møtt om nokre dagar!